рдЧुрд░ुрд╡ाрд░, 8 рдЬрдирд╡рд░ी 2026

рдХोрд▓рдХाрддा рдоें ED рдХा рдПрдХ्рд╢рди: I-PAC рдкрд░ рдЫाрдкेрдоाрд░ी рдФрд░ рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдХा 'рд╣ाрдИ-рд╡ोрд▓्рдЯेрдЬ' рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк – рдкूрд░ी рд░िрдкोрд░्рдЯ



рдХोрд▓рдХाрддा рдоें ED рдХा рдПрдХ्рд╢рди: I-PAC рдкрд░ рдЫाрдкेрдоाрд░ी рдФрд░ рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдХा 'рд╣ाрдИ-рд╡ोрд▓्рдЯेрдЬ' рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк – рдкूрд░ी рд░िрдкोрд░्рдЯ

рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдЖрдЬ рдпाрдиी 8 рдЬрдирд╡рд░ी, 2026 рдХा рджिрди рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдкрди्рдиों рдоें рджрд░्рдЬ рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рдк्рд░рд╡рд░्рддрди рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп (ED) рдХी рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдФрд░ рдЙрд╕ рдкрд░ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдХी рд╕ीрдзी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдиे рд░ाрдЬ्рдп рдФрд░ рдХेंрдж्рд░ рдХे рдмीрдЪ рдПрдХ рдирдП рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╕ंрдХрдЯ рдХी рд╕्рдеिрддि рдкैрджा рдХрд░ рджी рд╣ै।

рдХोрд▓рдХाрддा рдоें рдк्рд░рд╡рд░्рддрди рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп (ED) рдХी рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдиे рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдоें рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рднूрдХंрдк рд▓ा рджिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдЫाрдкेрдоाрд░ी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкрд░ाрдорд░्рд╢рджाрддा рдлрд░्рдо I-PAC рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░рддीрдХ рдЬैрди рдХे рдаिрдХाрдиों рдкрд░ рдХी рдЧрдИ, рдЬिрд╕рдоें рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдХे рд╕ीрдзे рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдиे рдЗрд╕े рдПрдХ рдЕрднूрддрдкूрд░्рд╡ рдШрдЯрдиा рдмрдиा рджिрдпा рд╣ै।

рдпрд╣ाँ рдЗрд╕ рдкूрд░े рдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдо рдХी рд╡िрд╕्рддृрдд рд░िрдкोрд░्рдЯ рджी рдЧрдИ рд╣ै:

рдХोрд▓рдХाрддा рдоें ED рдХी рдмрдб़ी рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ: I-PAC рдФрд░ рдк्рд░рддीрдХ рдЬैрди рдХे рдаिрдХाрдиों рдкрд░ рдЫाрдкेрдоाрд░ी

1. рд╕ुрдмрд╣-рд╕ुрдмрд╣ 15 рдаिрдХाрдиों рдкрд░ рджрд╕्рддрдХ

рдЧुрд░ुрд╡ाрд░ рддрдб़рдХे ED рдХी рдЯीрдоों рдиे рдХोрд▓рдХाрддा рдФрд░ рд╕ाрд▓्рдЯ рд▓ेрдХ рд╕рд╣िрдд рджेрд╢ рдХे рд▓рдЧрднрдЧ 15 рдаिрдХाрдиों рдкрд░ рдПрдХ рд╕ाрде рдЫाрдкेрдоाрд░ी рд╢ुрд░ू рдХी। рдоुрдЦ्рдп рдиिрд╢ाрдиा I-PAC рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░рддीрдХ рдЬैрди рдХा рд▓ाрдЙрдбрди рд╕्рдЯ्рд░ीрдЯ рд╕्рдеिрдд рдЖрд╡ाрд╕ рдФрд░ рд╕ाрд▓्рдЯ рд▓ेрдХ (рд╕ेрдХ्рдЯрд░-5) рд╕्рдеिрдд рдЧोрджрд░ेрдЬ рд╡ाрдЯрд░рд╕ाрдЗрдб рдмिрд▓्рдбिंрдЧ рдоें I-PAC рдХा рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдеा।

2. рдЫाрдкेрдоाрд░ी рдХा рдЖрдзाрд░: рдХोрдпрд▓ा рддрд╕्рдХрд░ी рдФрд░ рдиौрдХрд░ी рдШोрдЯाрд▓ा

рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╕ूрдд्рд░ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдпрд╣ рдЫाрдкेрдоाрд░ी рджो рдк्рд░рдоुрдЦ рдоाрдорд▓ों рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ै:

 * рдХोрдпрд▓ा рддрд╕्рдХрд░ी рдоाрдорд▓ा: ED рдХा рдЖрд░ोрдк рд╣ै рдХि рдЕрд╡ैрдз рдХोрдпрд▓ा рдЦрдирди рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдзрди рдХा рдПрдХ рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣рд╡ाрд▓ा рдХे рдЬрд░िрдП I-PAC рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдпा рдЧрдпा।

 * рдлрд░्рдЬी рдиौрдХрд░ी рдШोрдЯाрд▓ा: рдХुрдЫ рд░िрдкोрд░्рдЯ्рд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдпрд╣ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ 40 рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡िрднाрдЧों рдоें рдлрд░्рдЬी рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░ी рджिрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓े рдПрдХ рдЧिрд░ोрд╣ рдХी рдЬांрдЪ рдХा рднी рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै।

3. рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдХी рдПंрдЯ्рд░ी рдФрд░ 'рд╣ाрдИ-рд╡ोрд▓्рдЯेрдЬ рдб्рд░ाрдоा'

рдХрд░ीрдм рджोрдкрд╣рд░ 11:30 рдмрдЬे, рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдЦुрдж рдк्рд░рддीрдХ рдЬैрди рдХे рдШрд░ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдИं। рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдХोрд▓рдХाрддा рдкुрд▓िрд╕ рдХрдоिрд╢्рдирд░ рдордиोрдЬ рд╡рд░्рдоा рднी рдоौрдЬूрдж рдеे।

 * рд╣рд░े рд░ंрдЧ рдХी рдлाрдЗрд▓: рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдШрд░ рдХे рдЕंрджрд░ рдЧрдИं рдФрд░ рдХुрдЫ рджेрд░ рдмाрдж рд╣ाрде рдоें рдПрдХ рд╣рд░े рд░ंрдЧ рдХी рдлाрдЗрд▓ рдФрд░ рдХुрдЫ рд╣ाрд░्рдб рдбिрд╕्рдХ рд▓ेрдХрд░ рдмाрд╣рд░ рдЖрдИं।

 * рдЬрдмрд░рди рдлाрдЗрд▓ें рд╣рдЯाрдИ рдЧрдИं: ED рдиे рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрдпा рд╣ै рдХि рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдФрд░ рдХोрд▓рдХाрддा рдкुрд▓िрд╕ рдиे рдЬांрдЪ рдоें рдмाрдзा рдбाрд▓ी рдФрд░ рдоौрдХे рд╕े "рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ाрдХ्рд╖्рдп" (рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдФрд░ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рдЙрдкрдХрд░рдг) рдЬрдмрд░рди рд╣рдЯा рджिрдП।

4. 'рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕ाрдЬिрд╢' рдХा рдЖрд░ोрдк

рдЫाрдкेрдоाрд░ी рд╡ाрд▓ी рдЬрдЧрд╣ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓рдХрд░ рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдиे рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдЧृрд╣ рдоंрдд्рд░ी рдЕрдоिрдд рд╢ाрд╣ рдкрд░ рддीрдЦा рд╣рдорд▓ा рдмोрд▓ा:

> "ED рдХा рдХाрдо рд╡िрдд्рддीрдп рдЕрдкрд░ाрдзों рдХी рдЬांрдЪ рдХрд░рдиा рд╣ै рдпा рдоेрд░ी рдкाрд░्рдЯी рдХी рд░рдгрдиीрддि рдФрд░ рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХी рд▓िрд╕्рдЯ рдЪुрд░ाрдиा? рд╡े рд╣рдоाрд░े IT рд╕ेрд▓ рдХो рдиिрд╢ाрдиा рдмрдиा рд░рд╣े рд╣ैं рддाрдХि рдЖрдЧाрдоी рдЪुрдиाрд╡ рдХी рд╣рдоाрд░ी рдкूрд░ी рдк्рд▓ाрдиिंрдЧ рд▓ीрдХ рд╣ो рд╕рдХे।"



рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдиे рдпрд╣ рднी рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдаाрдпा рдХि рдЕрдЧрд░ рд╡рд╣ рдкрд▓рдЯрд╡ाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рднाрдЬрдкा рдХे рджрдл्рддрд░ों рдкрд░ рдЫाрдкेрдоाрд░ी рдХрд░рд╡ाрдПं, рддो рдХ्рдпा рд╣ोрдЧा।

5. рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрдПँ: рд╡ाрд░-рдкрд▓рдЯрд╡ाрд░

рдкрдХ्рд╖рдоुрдЦ्рдп рдЖрд░ोрдк / рдмрдпाрдирд╢्рд░ेрдгी (Category)
рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी (TMC)"рдпрд╣ рдЕрдоिрдд рд╢ाрд╣ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдк्рд░рддिрд╢ोрдз рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рд╣ै। рд╡े рдбрд░ाрдиे-рдзрдордХाрдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдЬेंрд╕िрдпों рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं।"рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдк्рд░рддिрд╢ोрдз (Political Vendetta)
рд╕ुрд╡ेंрджु рдЕрдзिрдХाрд░ी (BJP)"рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХा рдЬांрдЪ рд╕्рдерд▓ рдкрд░ рдЬाрдиा рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬांрдЪ рдоें рдмाрдзा рдбाрд▓ी рд╣ै, ED рдХो рдЙрдирдХे рдЦिрд▓ाрдл рдХाрдиूрдиी рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП।"рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди (Constitutional Breach)
рдк्рд░рд╡рд░्рддрди рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп (ED)"рд╣рдоाрд░ी рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рд╕рдмूрддों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै। рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХा рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рд▓ेрдХрд░ рдЬाрдиा рдЬांрдЪ рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рдиे рдЬैрд╕ा рд╣ै।"рдХाрдиूрдиी рдмाрдзा (Obstruction of Justice)

рддाрдЬा рд╕्рдеिрддि

рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें, рд╕ाрд▓्рдЯ рд▓ेрдХ рд╕्рдеिрдд I-PAC рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдХे рдмाрд╣рд░ рднाрд░ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें TMC рд╕рдорд░्рдердХ рдЬрдоा рд╣ैं рдФрд░ рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। ED рдиे рдЗрд╕ рдкूрд░े рдоाрдорд▓े рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХрд▓рдХрдд्рддा рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдХो рд╕ौंрдкрдиे рдХी рддैрдпाрд░ी рдХрд░ рд▓ी рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкрд░ рдЬांрдЪ рдоें рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХा рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।


1. рдЫाрдкेрдоाрд░ी рдХा рдоुрдЦ्рдп рдХेंрдж्рд░: рд▓ाрдЙрдбрди рд╕्рдЯ्рд░ीрдЯ рд╕े рд╕ाрд▓्рдЯ рд▓ेрдХ рддрдХ

рдЧुрд░ुрд╡ाрд░ рд╕ुрдмрд╣ 6:00 рдмрдЬे, ED рдХी 10 рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЯीрдоें рднाрд░ी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा (CRPF) рдХे рд╕ाрде рдХोрд▓рдХाрддा рдХे рд╡िрднिрди्рди рдЗрд▓ाрдХों рдоें рдкрд╣ुँрдЪीं।

 * рдк्рд░рддीрдХ рдЬैрди (I-PAC рдк्рд░рдоुрдЦ): рд▓ाрдЙрдбрди рд╕्рдЯ्рд░ीрдЯ рд╕्рдеिрдд рдЙрдирдХे рдЖрд╡ाрд╕ рдкрд░ 5 рдШंрдЯे рддрдХ рдЧрд╣рди рдкूрдЫрддाрдЫ рд╣ुрдИ।

 * I-PAC рдоुрдЦ्рдпाрд▓рдп: рд╕ाрд▓्рдЯ рд▓ेрдХ рдХे рд╕ेрдХ्рдЯрд░-5 рд╕्рдеिрдд рдЧोрджрд░ेрдЬ рд╡ाрдЯрд░рд╕ाрдЗрдб рдмिрд▓्рдбिंрдЧ рдоें рддैрдиाрдд рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдиे рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕рд░्рд╡рд░ рдФрд░ рдЕрдХाрдЙंрдЯ рдмुрдХ्рд╕ рдХो рдЕрдкрдиे рдХрдм्рдЬे рдоें рд▓िрдпा।

 * рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдаिрдХाрдиे: рджिрд▓्рд▓ी рдФрд░ рдмेंрдЧрд▓ुрд░ु рдоें рднी I-PAC рд╕े рдЬुрдб़े рд╕рд╣рдпोрдЧिрдпों рдХे рдаिрдХाрдиों рдкрд░ рд╕рд░्рд╡े рдХी рдЦрдмрд░ें рд╣ैं।

2. рдЬांрдЪ рдХे рджाрдпрд░े рдоें 'рд╢ेрд▓ рдХंрдкрдиिрдпां' рдФрд░ 'рд╣рд╡ाрд▓ा рдЯ्рд░ांрдЬैрдХ्рд╢рди'

ED рд╕ूрдд्рд░ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдпрд╣ рдЫाрдкेрдоाрд░ी рдХेрд╡рд▓ рдкुрд░ाрдиे рдоाрдорд▓ों рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдЬांрдЪ рдХा рдоुрдЦ्рдп рдХेंрдж्рд░ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╣ैं:

 * рдХोрдпрд▓ा рддрд╕्рдХрд░ी рдХा 'рд░ूрдЯ': рдЖрд░ोрдк рд╣ै рдХि рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдХे рдХोрдпрд▓ा рдЕंрдЪрд▓ों рд╕े рд╡рд╕ूрд▓ा рдЧрдпा рдкैрд╕ा 'рд╢ेрд▓ рдХंрдкрдиिрдпों' рдХे рдЬрд░िрдП I-PAC рдХे рдлंрдб рдоें рдиिрд╡ेрд╢ рдХिрдпा рдЧрдпा।

 * рдЪुрдиाрд╡ рдлंрдбिंрдЧ: рдПрдЬेंрд╕ी рдХो рд╕ंрджेрд╣ рд╣ै рдХि рдкिрдЫрд▓े рдЪुрдиाрд╡ों рдХे рджौрд░ाрди рдкрд░ाрдорд░्рд╢ рд╢ुрд▓्рдХ рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдХрд░ोрдб़ों рд░ुрдкрдпे рдХा рд╕ंрджिрдЧ्рдз рд▓ेрди-рджेрди рд╣ुрдЖ।

 * рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ाрдХ्рд╖्рдп: рд╕ूрдд्рд░ों рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि ED рдХे рдкाрд╕ рдХुрдЫ рдРрд╕े рд╡ॉрдЯ्рд╕рдРрдк рдЪैрдЯ рд╣ैं рдЬो рд╕рд░рдХाрд░ी рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдФрд░ I-PAC рдХे рдмीрдЪ "рдиौрдХрд░ी рдХे рдмрджрд▓े рдирдХрджी" рдХे рд▓ेрди-рджेрди рдХी рдУрд░ рдЗрд╢ाрд░ा рдХрд░рддे рд╣ैं।

3. рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХा рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк: рдПрдХ рдЕрднूрддрдкूрд░्рд╡ рдШрдЯрдиा

рджोрдкрд╣рд░ рдХे рд╕рдордп рдЬрдм рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдЦुрдж рдк्рд░рддीрдХ рдЬैрди рдХे рдШрд░ рдкрд╣ुँрдЪीं, рддो рд╕्рдеिрддि рддрдиाрд╡рдкूрд░्рдг рд╣ो рдЧрдИ।

> рдХाрдиूрдиी рд╡िрд╡ाрдж рдХी рдЬрдб़: рдЬाрдирдХाрд░ों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдХिрд╕ी рд╕рдХ्рд░िрдп рдЬांрдЪ рд╕्рдерд▓ (Crime Scene) рд╕े рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХा рдлाрдЗрд▓ें рд▓ेрдХрд░ рдмाрд╣рд░ рдЖрдиा 'Tampering of Evidence' (рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों рд╕े рдЫेрдб़рдЫाрдб़) рдХी рд╢्рд░ेрдгी рдоें рдЖ рд╕рдХрддा рд╣ै।

4. рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрдУं рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг

рд╢्рд░ेрдгीрд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рддрд░्рдХ (TMC)рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рддрд░्рдХ (BJP)рдХाрдиूрдиी рд╕рдоाрдзाрди (Experts)
рдоुрдЦ्рдп рдоुрдж्рджाрдбेрдЯा рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЪुрдиाрд╡ी рд░рдгрдиीрддि।рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХी рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी।рдЬांрдЪ рдоें рдмाрдзा рдФрд░ рдХाрдиूрдиी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा।
рдиिрд╢ाрдиाрдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдПрдЬेंрд╕िрдпां।рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдХाрд░्рдпрдк्рд░рдгाрд▓ी।рдХोрд░्рдЯ рдФрд░ рдХाрдиूрдиी рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓।
рд╕рдоाрдзाрди"рдЬрдирддा рдХी рдЕрджाрд▓рдд" (рдЖंрджोрд▓рди)।рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╢ाрд╕рди рдпा рдХाрдиूрдиी рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХी рдоांрдЧ।рдХोрд░्рдЯ рдоें рдирдИ рдпाрдЪिрдХा (Petition)।

5. рдмंрдЧाрд▓ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдкрд░ рд╕ंрднाрд╡िрдд рдЕрд╕рд░

 * рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╕ंрдХрдЯ: рд░ाрдЬ्рдпрдкाрд▓ рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдХेंрдж्рд░ीрдп рдЧृрд╣ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдХो рд░िрдкोрд░्рдЯ рднेрдЬ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдмрдв़ рд╕рдХрддी рд╣ै।

 * рдЪुрдиाрд╡ी рд╡िрдорд░्рд╢: TMC рдЗрд╕े 'рдмंрдЧाрд▓ рдХी рдЕрд╕्рдоिрддा рдкрд░ рд╣рдорд▓ा' рдмрддाрдХрд░ рднुрдиाрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░ेрдЧी, рдЬрдмрдХि BJP рдЗрд╕े 'рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рдЬंрдЧ' рдХे рд░ूрдк рдоें рдкेрд╢ рдХрд░ेрдЧी।

 * I-PAC рдХी рднूрдоिрдХा: рдпрд╣ рдЫाрдкेрдоाрд░ी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдХंрд╕рд▓्рдЯेंрд╕ी рдлрд░्рдоों рдХे рдХाрдордХाрдЬ рдХे рддрд░ीрдХे рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╡िрдд्рддीрдп рд╕्рд░ोрддों рдкрд░ рднी рд╕рд╡ाрд▓िрдпा рдиिрд╢ाрди рд▓рдЧाрддी рд╣ै।



ED рдмрдиाрдо рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी: рдХाрдиूрдиी рдоोрд░्рдЪे рдкрд░ 'рдЬंрдЧ' рдХी рддैрдпाрд░ी рдФрд░ 2019 рдХी рдпाрджें

рдк्рд░рд╡рд░्рддрди рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп (ED) рдЕрдм рд╕рдб़рдХ рдХे рдмрдЬाрдп рдЕрджाрд▓рдд рдоें рдЗрд╕ рд▓рдб़ाрдИ рдХो рд▓рдб़рдиे рдХी рддैрдпाрд░ी рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рдПрдЬेंрд╕ी рдХे рд╕ूрдд्рд░ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд╡े рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХे рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХो "рди्рдпाрдпिрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХा рдЧрд▓ा рдШोंрдЯрдиा" рдХрд░ाрд░ рджे рд░рд╣े рд╣ैं।

1. рдХрд▓рдХрдд्рддा рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдоें ED рдХी рд╕ंрднाрд╡िрдд рдХाрдиूрдиी рджрд▓ीрд▓ें

ED рдХी рд▓ीрдЧрд▓ рд╕ेрд▓ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдмिंрджुрдУं рдкрд░ рдпाрдЪिрдХा рджाрдпрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै:

 * рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों рдХे рд╕ाрде рдЫेрдб़рдЫाрдб़ (Destruction of Evidence): рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХा рдоौрдХे рд╕े рд╣ाрд░्рдб рдбिрд╕्рдХ рдФрд░ рдлाрдЗрд▓ें рд▓े рдЬाрдиा IPC рдХी рдзाрд░ा 201 рдФрд░ PMLA рдХी рдзाрд░ा 63 рдХे рддрд╣рдд рдЧंрднीрд░ рдЕрдкрд░ाрдз рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

 * рдЬांрдЪ рдоें рдмाрдзा (Obstruction of Justice): рд╕рд░рдХाрд░ी рдХाрд░्рдп рдоें рдмाрдзा рдбाрд▓рдиे рдФрд░ рдЬांрдЪ рдПрдЬेंрд╕ी рдХो рдЕрдкрдиा рдХाрдо рди рдХрд░рдиे рджेрдиे рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╕рдЦ्рдд рдЖрджेрд╢ рдХी рдоांрдЧ।

 * рдЕрд╡рдоाрдирдиा (Contempt of Court): рдЪूंрдХि рдХोрдпрд▓ा рддрд╕्рдХрд░ी рдоाрдорд▓े рдХी рдЬांрдЪ рдХोрд░्рдЯ рдХी рдиिрдЧрд░ाрдиी рдоें рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХे рдХрджрдо рдХो рдЕрджाрд▓рдд рдХी рдЕрд╡рдоाрдирдиा рдмрддाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

 * рдХрд╕्рдЯोрдбिрдпрд▓ рдкूрдЫрддाрдЫ рдХी рдоांрдЧ: ED рдпрд╣ рддрд░्рдХ рджे рд╕рдХрддी рд╣ै рдХि рдЪूंрдХि рд╕рдмूрдд 'рдоिрдЯाрдП' рдЬा рдЪुрдХे рд╣ैं, рдЗрд╕рд▓िрдП рдк्рд░рддीрдХ рдЬैрди рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╕ंрджिрдЧ्рдзों рдХी рд╣िрд░ाрд╕рдд рдоें рдкूрдЫрддाрдЫ (Custodial Interrogation) рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै।

2. рддुрд▓рдиा: 2019 (рд░ाрдЬीрд╡ рдХुрдоाрд░ рдоाрдорд▓ा) vs 2026 (рдк्рд░рддीрдХ рдЬैрди рдоाрдорд▓ा)

рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдирд╣ीं рд╣ै рдЬрдм рдмंрдЧाрд▓ рдоें рдРрд╕ा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рдЯेрдмрд▓ рд╕े рд╕рдордЭिрдП рдХि рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рдкिрдЫрд▓े рд╕ंрдХрдЯ рд╕े рдХिрддрдиा рдЕрд▓рдЧ рд╣ै:

рд╡िрд╡рд░рдгрдлрд░рд╡рд░ी 2019 (рд░ाрдЬीрд╡ рдХुрдоाрд░ рдоाрдорд▓ा)рдЬрдирд╡рд░ी 2026 (рдк्рд░рддीрдХ рдЬैрди/I-PAC рдоाрдорд▓ा)
рдПрдЬेंрд╕ीCBI (рд╢ाрд░рджा/рд░ोрдЬ рд╡ैрд▓ी рдкोंрдЬी рд╕्рдХीрдо)ED (рдХोрдпрд▓ा рддрд╕्рдХрд░ी/рд╣рд╡ाрд▓ा/рдиौрдХрд░ी рдШोрдЯाрд▓ा)
рдоुрдЦ्рдп рдкाрдд्рд░рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдкुрд▓िрд╕ рдХрдоिрд╢्рдирд░ рд░ाрдЬीрд╡ рдХुрдоाрд░I-PAC рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░рддीрдХ рдЬैрди (рдиिрдЬी рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░)
рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдХा рдХрджрдордзрд░рдиे рдкрд░ рдмैрда рдЧрдИं (рдоेрдЯ्рд░ो рдЪैрдирд▓, рдХोрд▓рдХाрддा)рд╕ीрдзे рдШрд░ рдХे рдЕंрджрд░ рдШुрд╕ीं рдФрд░ рдлाрдЗрд▓ें/рдбिрд╕्рдХ рдЬрдм्рдд рдХीं।
рдХाрдиूрдиी рдкेрдЪрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╕ंрдХрдЯ; рдХ्рдпा рд░ाрдЬ्рдп рдкुрд▓िрд╕ CBI рдХो рд░ोрдХ рд╕рдХрддी рд╣ै?рдХ्рдпा рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдиिрдЬी рд╕ंрдкрдд्рддि рд╕े рд╕рдмूрдд рд╣рдЯा рд╕рдХрддी рд╣ैं?
рдирддीрдЬाрд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рд░ाрдЬीрд╡ рдХुрдоाрд░ рдХो рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдХा рдЖрджेрд╢ рджिрдпा।(рдЕрднी рдк्рд░рддीрдХ्рд╖िрдд) - рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ/рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдоें рдмрдб़ी рд╕ुрдирд╡ाрдИ рд╕ंрднрд╡।

3. 'рд╣рд░े рд░ंрдЧ рдХी рдлाрдЗрд▓' рдФрд░ 'рд╣ाрд░्рдб рдбिрд╕्рдХ' рдХा рд░рд╣рд╕्рдп

рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЧрд▓िрдпाрд░ों рдоें рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЪрд░्рдЪा рдЙрд╕ рд╣рд░े рд░ंрдЧ рдХी рдлाрдЗрд▓ рдХी рд╣ै рдЬिрд╕े рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рд▓े рдЧрдИं।

 * TMC рдХा рдкрдХ्рд╖: "рдЙрд╕рдоें рдкाрд░्рдЯी рдХे рдЧोрдкрдиीрдп рдЪुрдиाрд╡ी рдЖंрдХрдб़े рдФрд░ 2026 рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рдХे рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХे рдиाрдо рдеे, рдЬिрдирдХा рд╡िрдд्рддीрдп рдЕрдкрд░ाрдз рд╕े рдХोрдИ рд▓ेрдиा-рджेрдиा рдирд╣ीं рд╣ै।"

 * ED рдХा рдкрдХ्рд╖: "рдЙрд╕ рдлाрдЗрд▓ рдоें рдХोрдпрд▓ा рдШोрдЯाрд▓े рдХे рдкैрд╕े рдХे рдЯ्рд░ांрдЬैрдХ्рд╢рди рдФрд░ рдлрд░्рдЬी рдХंрдкрдиिрдпों рдХे рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдХा рдХрдЪ्рдЪा рдЪिрдЯ्рдаा (Ledgers) рд╣ोрдиे рдХा рд╕ंрджेрд╣ рд╣ै।"

4. рдЖрдЧे рдХ्рдпा рд╣ोрдЧा? (Roadmap ahead)

 * рд░ाрдЬ्рдпрдкाрд▓ рдХी рднूрдоिрдХा: рд░ाрдЬ्рдпрдкाрд▓ рд╕ी.рд╡ी. рдЖрдиंрдж рдмोрд╕ рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдкрд░ рдХेंрдж्рд░ीрдп рдЧृрд╣ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп (MHA) рдХो рдзाрд░ा 356 (рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╢ाрд╕рди) рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиाрдУं рдпा 'рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╡िрдлрд▓рддा' рдкрд░ рд░िрдкोрд░्рдЯ рднेрдЬ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

 * ED рдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рдпाрдЪिрдХा: рдХрд▓ рд╕ुрдмрд╣ рдХрд▓рдХрдд्рддा рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдХी рд╡ेрдХेрд╢рди рдмेंрдЪ (рдпा рд╡िрд╢ेрд╖ рдкीрда) рдХे рд╕ाрдордиे рдоाрдорд▓ा рдоेंрд╢рди рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

 * рдЧिрд░рдл्рддाрд░ी рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा: рдпрджि рдХोрд░्рдЯ рд╕े рд░ाрд╣рдд рдирд╣ीं рдоिрд▓ी, рддो рдк्рд░рддीрдХ рдЬैрди рдХी рдЧिрд░рдл्рддाрд░ी рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдк्рд░рдмрд▓ рд╣ै।

рдПрдЬेंрд╕ी рдж्рд╡ाрд░ा рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдФрд░ рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдкрд░ рд▓рдЧाрдИ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрднाрд╡िрдд рдХाрдиूрдиी рдзाрд░ाрдУं рдФрд░ рджрд▓ीрд▓ों рдХी рд╡िрд╕्рддृрдд рд╕ूрдЪी рдпрд╣ाँ рджी рдЧрдИ рд╣ै:

1. рднाрд░рддीрдп рди्рдпाрдп рд╕ंрд╣िрддा (BNS) рдФрд░ IPC рдХे рддрд╣рдд рд╕ंрднाрд╡िрдд рдзाрд░ाрдПं

рдЪूंрдХि 2024 рд╕े BNS (рднाрд░рддीрдп рди्рдпाрдп рд╕ंрд╣िрддा) рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ै, ED рдЕрдкрдиी рд╢िрдХाрдпрдд рдоें рдкुрд░ाрдиी IPC рдХी рдзाрд░ाрдУं рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдирдИ рдзाрд░ाрдУं рдХा рднी рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै:

 * BNS рдХी рдзाрд░ा 221 (рдкुрд░ाрдиी IPC 186): рд╕рд░рдХाрд░ी рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХे рдХाрдо рдоें рдмाрдзा рдбाрд▓рдиा। рдпрджि рдХोрдИ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдЬांрдЪ рдПрдЬेंрд╕ी рдХो рдЕрдкрдиा рдХाрдо рдХрд░рдиे рд╕े рд░ोрдХрддी рд╣ैं, рддो рдпрд╣ рд╕ीрдзा рдЕрдкрд░ाрдз рд╣ै।

 * BNS рдХी рдзाрд░ा 238 (рдкुрд░ाрдиी IPC 201): рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों рдХो рдЧाрдпрдм рдХрд░рдиा рдпा рдЧрд▓рдд рдЬाрдирдХाрд░ी рджेрдиा। ED рдХा рдЖрд░ोрдк рд╣ै рдХि 'рд╣рд░े рд░ंрдЧ рдХी рдлाрдЗрд▓' рдФрд░ 'рд╣ाрд░्рдб рдбिрд╕्рдХ' рдХो рд╣рдЯाрдиा рд╕рдмूрдд рдоिрдЯाрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рд╣ै।

 * BNS рдХी рдзाрд░ा 241 (рдкुрд░ाрдиी IPC 204): рдХिрд╕ी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдпा рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рд░िрдХॉрд░्рдб рдХो рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рдкेрд╢ рд╣ोрдиे рд╕े рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕े рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдиा рдпा рд╣рдЯाрдиा।

 * BNS рдХी рдзाрд░ा 132 (рдкुрд░ाрдиी IPC 353): рд▓ोрдХ рд╕ेрд╡рдХ (Public Servant) рдкрд░ рд╣рдорд▓ा рдпा рдЙрд╕े рдбрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдкрд░ाрдзिрдХ рдмрд▓ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ। рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХे рд╕ाрде рдЖрдИ рднाрд░ी рдкुрд▓िрд╕ рдмрд▓ рдХो ED рджрдмाрд╡ рдмрдиाрдиे рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдмрддा рд╕рдХрддी рд╣ै।

2. PMLA (рдзрди рд╢ोрдзрди рдиिрд╡ाрд░рдг рдЕрдзिрдиिрдпрдо), 2002 рдХी рдзाрд░ाрдПं

PMLA рдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рд╢рдХ्рддिрдпां ED рдХो рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдФрд░ рднी рдЖрдХ्рд░ाрдордХ рдмрдиाрддी рд╣ैं:

 * рдзाрд░ा 50 (Sowers of Search & Seizure): рдЗрд╕рдХे рддрд╣рдд рдЬांрдЪ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХो рдХिрд╕ी рднी рдкрд░िрд╕рд░ рдХी рддрд▓ाрд╢ी рд▓ेрдиे рдФрд░ рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдЬрдм्рдд рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХрд░рдиा рдХाрдиूрди рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рд╣ै।

 * рдзाрд░ा 63: рдЬांрдЪ рдоें рд╕рд╣рдпोрдЧ рди рдХрд░рдиे рдпा рдЧрд▓рдд рдмрдпाрди рджेрдиे рдкрд░ рдЬुрд░्рдоाрдиा рдФрд░ рджंрдб рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди।

 * рдзाрд░ा 19 (Arrest Powers): рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों рдХे рд╕ाрде рдЫेрдб़рдЫाрдб़ рдХी рдЖрд╢ंрдХा рд╣ोрдиे рдкрд░ ED рдЖрд░ोрдкी (рдк्рд░рддीрдХ рдЬैрди) рдХी рддрдд्рдХाрд▓ рдЧिрд░рдл्рддाрд░ी рдХी рдоांрдЧ рдХोрд░्рдЯ рд╕े рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै, рдпрд╣ рддрд░्рдХ рджेрддे рд╣ुрдП рдХि рд╡рд╣ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдЬैрд╕े рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рд╣ैं।

3. ED рдХी рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдоें рдоुрдЦ्рдп рдХाрдиूрдиी рджрд▓ीрд▓ें (Legal Arguments)

рдПрдЬेंрд╕ी рдЕрджाрд▓рдд рдХे рд╕ाрдордиे рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рддрд░्рдХ рд░рдЦ рд╕рдХрддी рд╣ै:

 * рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдорд░्рдпाрджा рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди: рдПрдХ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХिрд╕ी рдиिрдЬी рд╡्рдпрдХ्рддि (рдк्рд░рддीрдХ рдЬैрди) рдХे рдШрд░ рдкрд░ рдЪрд▓ рд░рд╣ी рдХेंрдж्рд░ीрдп рдЬांрдЪ рдПрдЬेंрд╕ी рдХी рд░ेрдб рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддीं। рдпрд╣ рд╕ंрдШीрдп рдвांрдЪे (Federal Structure) рдкрд░ рд╣рдорд▓ा рд╣ै।

 * рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा (Chain of Custody): ED рдХрд╣ेрдЧी рдХि рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдж्рд╡ाрд░ा рдЬो рдлाрдЗрд▓ें рд╣рдЯाрдИ рдЧрдИं, рдЙрдирдХी 'Chain of Custody' рдЯूрдЯ рдЧрдИ рд╣ै। рдЕрдм рд╡े рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдЕрджाрд▓рдд рдоें "рдЕрд╢ुрдж्рдз" рдоाрдиे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं।

 * рдкुрд▓िрд╕ рдХी рднूрдоिрдХा: рдХोрд▓рдХाрддा рдкुрд▓िрд╕ рдХрдоिрд╢्рдирд░ рдХी рдоौрдЬूрджрдЧी рдХो ED "рд╡рд░्рджी рдХा рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ" рдмрддाрдПрдЧी, рдЬिрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХेंрдж्рд░ीрдп рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рдбрд░ाрдиा рдеा।

4. рдкिрдЫрд▓े рдХेрд╕ рд▓ॉ (Case Laws) рдХा рд╕ंрджрд░्рдн

ED рдЕрдкрдиी рдпाрдЪिрдХा рдоें рдЗрди рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдлैрд╕рд▓ों рдХा рд╣рд╡ाрд▓ा рджे рд╕рдХрддी рд╣ै:

 * рдЕрднिрд╖ेрдХ рдмрдирд░्рдЬी рдмрдиाрдо ED рдоाрдорд▓ा: рдЬрд╣ां рдХोрд░्рдЯ рдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдеा рдХि рдЬांрдЪ рдоें рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХрд░рдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै।

 * рд░ाрдЬीрд╡ рдХुрдоाрд░ (2019) рдоाрдорд▓ा: рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рддрдм рдХрд╣ा рдеा рдХि рд░ाрдЬ्рдп рдкुрд▓िрд╕ рдХेंрдж्рд░ीрдп рдПрдЬेंрд╕ी рдХी рдЬांрдЪ рдоें рдмाрдзा рдирд╣ीं рдбाрд▓ рд╕рдХрддी।

5. рддाрдЬा рдХाрдиूрдиी рдЕрдкрдбेрдЯ (8 рдЬрдирд╡рд░ी рд╢ाрдо)

рддाрдЬा рд╕рдоाрдЪाрд░ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, ED рдиे рдХрд▓рдХрдд्рддा рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдХे рдЬрд╕्рдЯिрд╕ рд╕ुрд╡्рд░ा рдШोрд╖ рдХी рдмेंрдЪ рдХे рд╕ाрдордиे рдоाрдорд▓े рдХो рдоेंрд╢рди рдХिрдпा рд╣ै। рдХрд▓ (рд╢ुрдХ्рд░рд╡ाрд░) рдЗрд╕ рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ुрдирд╡ाрдИ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।

рд╕ंрднाрд╡िрдд рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИрд╡िрд╡рд░рдг / рдк्рд░рднाрд╡
Search Warrant рдХी рдоांрдЧрдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХे рдЖрд╡ाрд╕ рдпा рд░ाрдЬ्рдп рд╕рдЪिрд╡ाрд▓рдп (рдирдмрди्рдиा) рдХी рддрд▓ाрд╢ी рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдЕрдиुрдорддि। рдпрд╣ рдХрджрдо рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдЯрдХрд░ाрд╡ рдХो рдЪрд░рдо рдкрд░ рд▓े рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдк्рд░рддीрдХ рдЬैрди рдХी рдХрд╕्рдЯрдбीрд╕рдмूрдд рдоिрдЯाрдиे рдпा рдбेрдЯा рдХे рд╕ाрде рдЫेрдб़рдЫाрдб़ рдХे рдбрд░ рд╕े ED рдж्рд╡ाрд░ा рддрдд्рдХाрд▓ рдЧिрд░рдл्рддाрд░ी рдпा рд░िрдоांрдб рдХी рдоांрдЧ।
рд╡िрд╢ेрд╖ рдЬांрдЪ рджрд▓ (SIT)рдпрджि рдХोрд░्рдЯ рдХो рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖рддा рдХी рдХрдоी рд╣ै, рддो рд╡рд╣ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдЬांрдЪ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ SIT рдХा рдЧрдарди рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।


рдпрд╣ рдПрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рдЧंрднीрд░ рд╕्рдеिрддि рд╣ै। рдпрджि рдк्рд░рд╡рд░्рддрди рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп (ED) рдХिрд╕ी рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪिрд╡ (Chief Secretary) рдпा рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ 'рд▓ीрдЧрд▓ рдиोрдЯिрд╕' рдЬाрд░ी рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХी рднाрд╖ा рд╕рдЦ्рдд, рддрде्рдпाрдд्рдордХ рдФрд░ рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдЪेрддाрд╡рдиी рд╕े рднрд░ी рд╣ोрддी рд╣ै।

рдпрд╣ाँ рдПрдХ рдк्рд░ाрд░ूрдк (Draft) рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХि ED рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдХैрд╕ा рдиोрдЯिрд╕ рднेрдЬ рд╕рдХрддा рд╣ै:

рдХाрдиूрдиी рдиोрдЯिрд╕ рдХा рдорд╕ौрджा (Draft Legal Notice)

рдк्рд░ेрд╖рдХ: рдк्рд░рд╡рд░्рддрди рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп (ED),

рдХोрд▓рдХाрддा рдЬोрдирд▓ рдХाрд░्рдпाрд▓рдп,

CGO рдХॉрдо्рдк्рд▓ेрдХ्рд╕, рд╕ाрд▓्рдЯ рд▓ेрдХ, рдХोрд▓рдХाрддा।

рджिрдиांрдХ: 08 рдЬрдирд╡рд░ी, 2026

рд╡िрд╖рдп: PMLA, 2002 рдХी рдзाрд░ा 54 рдХे рддрд╣рдд рдЬांрдЪ рдоें рдмाрдзा рдбाрд▓рдиे рдФрд░ рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों рдХे рд╕ाрде рдЫेрдб़рдЫाрдб़ рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдЪेрддाрд╡рдиी рдПрд╡ं рдиिрд░्рджेрд╢।

рд╕ेрд╡ा рдоें,

рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪिрд╡ / рдЧृрд╣ рд╕рдЪिрд╡,

рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рд╕рд░рдХाрд░,

рдирдмрди्рдиा, рд╣ाрд╡рдб़ा।

рдорд╣ोрджрдп/рдорд╣ोрджрдпा,

рдпрд╣ рдиोрдЯिрд╕ рдЖрдкрдХो Prevention of Money Laundering Act (PMLA), 2002 рдХे рддрд╣рдд рджी рдЧрдИ рд╢рдХ्рддिрдпों рдХे рдЕрдиुрдкाрд▓рди рдоें рдЬाрд░ी рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै:

 * рдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдо: рдЖрдЬ рджिрдиांрдХ 08 рдЬрдирд╡рд░ी, 2026 рдХो рд▓ाрдЙрдбрди рд╕्рдЯ्рд░ीрдЯ рд╕्рдеिрдд рдкрд░िрд╕рд░ (рдк्рд░рддीрдХ рдЬैрди рдХा рдЖрд╡ाрд╕) рдоें PMLA рдХी рдзाрд░ा 17 рдХे рддрд╣рдд рд╡िрдзिрд╡рдд рддрд▓ाрд╢ी рдЕрднिрдпाрди рдЪрд▓ाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рдеा।

 * рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХा рд╡िрд╡рд░рдг: рдпрд╣ рд╕ंрдЬ्рдЮाрди рдоें рдЖрдпा рд╣ै рдХि рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी, рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓, рдкुрд▓िрд╕ рдХрдоिрд╢्рдирд░ (рдХोрд▓рдХाрддा) рдХे рд╕ाрде рдкрд░िрд╕рд░ рдоें рдЕрдирдзिрдХृрдд рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рд╡िрд╖्рдЯ рд╣ुрдИं рдФрд░ рдЬांрдЪ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рдХाрд░्рдп рдоें рдмाрдзा рдЙрдд्рдкрди्рди рдХी।

 * рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों рдХी рдЬрдм्рддी: рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों рдФрд░ рд╡ीрдбिрдпोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдж्рд╡ाрд░ा рдХुрдЫ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ (рд╣рд░े рд░ंрдЧ рдХी рдлाрдЗрд▓) рдФрд░ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рд╕ाрдХ्рд╖्рдп (рд╣ाрд░्рдб рдбिрд╕्рдХ) рдЬांрдЪ рд╕्рдерд▓ рд╕े рдЬрдмрд░рди рд╣рдЯाрдП рдЧрдП рд╣ैं। рдпрд╣ BNS рдХी рдзाрд░ा 238 рдФрд░ 241 рдХे рддрд╣рдд рдПрдХ рдЧंрднीрд░ рджंрдбрдиीрдп рдЕрдкрд░ाрдз рд╣ै।

 * рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рджाрдпिрдд्рд╡: PMLA рдХी рдзाрд░ा 54 рдХे рддрд╣рдд, рд░ाрдЬ्рдп рдкुрд▓िрд╕ рдФрд░ рд╕рднी рд╕рд░рдХाрд░ी рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХेंрдж्рд░ीрдп рдПрдЬेंрд╕ी рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХाрдиूрдиी рд░ूрдк рд╕े рдмाрдз्рдп рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд, рд░ाрдЬ्рдп рддंрдд्рд░ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЬांрдЪ рдХो рдкрдЯрд░ी рд╕े рдЙрддाрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рдЕрддः рдЖрдкрдХो рдПрддрдж्рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рджेрд╢िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि:

 * рдЬांрдЪ рд╕्рдерд▓ рд╕े рд╣рдЯाрдП рдЧрдП рд╕рднी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬों рдФрд░ рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХो рдЕрдЧрд▓े 6 рдШंрдЯों рдХे рднीрддрд░ ED рдХे рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдоें рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдЫेрдб़рдЫाрдб़ рдХे рдЬрдоा рдХिрдпा рдЬाрдП।

 * рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдЬांрдЪ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдпा рдкुрд▓िрд╕ рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рди рд╣ोрдиा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ें।

рд╡िрдлрд▓рддा рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें:

рдпрджि рдЗрди рдиिрд░्рджेрд╢ों рдХा рдкाрд▓рди рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп рдХрд▓рдХрдд्рддा рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп / рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рдЕрд╡рдоाрдирдиा рдпाрдЪिрдХा (Contempt Petition) рджाрдпрд░ рдХрд░ेрдЧा рдФрд░ рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдЧैрд░-рдЬрдоाрдирддी рд╡ाрд░ंрдЯ рдЬाрд░ी рдХрд░рдиे рдХी рдоांрдЧ рдХрд░ेрдЧा।

рднрд╡рджीрдп,

(рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░)

рдЕрдкрд░ рдиिрджेрд╢рдХ,

рдк्рд░рд╡рд░्рддрди рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп, рдХोрд▓рдХाрддा।

рдЕрдЧрд▓े рд╕ंрднाрд╡िрдд рдХाрдиूрдиी рдХрджрдо (Immediate Legal Actions)

ED рдЗрд╕ рдиोрдЯिрд╕ рдХे рдмाрдж рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХрджрдо рдЙрдаा рд╕рдХрддा рд╣ै:

 * FIR рдХी рдоांрдЧ: ED рд╕्рдеाрдиीрдп рдеाрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рд╕ीрдзे рдХोрд░्рдЯ рдХे рдЖрджेрд╢ рдкрд░ 'рдмाрдзा рдбाрд▓рдиे' рдХी FIR рджрд░्рдЬ рдХрд░рд╡ा рд╕рдХрддा рд╣ै।

 * рдЗंрдЯрд░рдкोрд▓/LOC: рдЪूंрдХि рдоाрдорд▓ा рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢ेрд▓ рдХंрдкрдиिрдпों рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ै, рдк्рд░рддीрдХ рдЬैрди рдХे рдЦिрд▓ाрдл Look Out Circular (LOC) рдЬाрд░ी рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рддाрдХि рд╡े рджेрд╢ рди рдЫोрдб़ рд╕рдХें।

 * рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा: ED рдХोрд░्рдЯ рд╕े рдоांрдЧ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рдЫाрдкेрдоाрд░ी рдоें рд░ाрдЬ्рдп рдкुрд▓िрд╕ рдХो 500 рдоीрдЯрд░ рдХे рджाрдпрд░े рд╕े рджूрд░ рд░рдЦा рдЬाрдП рдФрд░ рдХेрд╡рд▓ рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдмрд▓ (CRPF/CISF) рд╣ी рддैрдиाрдд рд░рд╣े।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдФрд░ рддाрдЬा рд╕्рдеिрддि

рдлिрд▓рд╣ाрд▓ рдХोрд▓рдХाрддा рдкुрд▓िрд╕ рдФрд░ рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдмрд▓ों рдХे рдмीрдЪ рддрдиाрд╡ рдмрдиा рд╣ुрдЖ рд╣ै। ED рдХी рд▓ीрдЧрд▓ рдЯीрдо рджिрд▓्рд▓ी рдоुрдЦ्рдпाрд▓рдп рдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рд╣ै рдФрд░ рдХрд▓рдХрдд्рддा рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдоें рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдпाрдЪिрдХा рджाрдпрд░ рдХрд░рдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ै।

рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े, рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рдХाрдиूрдиी рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдмेрд╣рдж рдЬрдЯिрд▓ рд╣ोрддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। 2019 рдоें рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдкुрд▓िрд╕ рдХрдоिрд╢्рдирд░ рд░ाрдЬीрд╡ рдХुрдоाрд░ рдХे рдШрд░ рдкрд░ рд╣ुрдИ CBI рдХी рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдФрд░ рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдХे рдзрд░рдиे рдХे рдмाрдж, рдпрд╣ рджूрд╕рд░ा рдРрд╕ा рдоौрдХा рд╣ै рдЬрдм рд░ाрдЬ्рдп рдФрд░ рдХेंрдж्рд░ рдХी рдПрдЬेंрд╕िрдпां рдЖрдордиे-рд╕ाрдордиे рд╣ैं।

рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рдЕрдм рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ 'рдЫाрдкेрдоाрд░ी' рдирд╣ीं рд░рд╣ा, рдмрд▓्рдХि 'Agency vs State' рдХी рдПрдХ рдРрд╕ी рд▓рдб़ाрдИ рдмрди рдЧрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЕрд╕рд░ рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ों рдкрд░ рдкрдб़рдиा рддрдп рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी 'рд╡िрдХ्рдЯिрдо рдХाрд░्рдб' рдФрд░ 'рдмंрдЧाрд▓ рдХी рдЧрд░िрдоा' рдХी рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ैं, рд╡рд╣ीं ED 'рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕рдмूрддों' рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдШेрд░ाрдмंрджी рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै।

рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдФрд░ рдХोрд▓рдХाрддा рдкुрд▓िрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рд╣рдЯाрдиे рдХे рдЖрд░ोрдкों рдХे рдмाрдж, рдк्рд░рд╡рд░्рддрди рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп (ED) рдЕрдкрдиी рдХाрдиूрдиी рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХे рд▓िрдП рдХрд▓рдХрдд्рддा рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдоें рдПрдХ рдордЬрдмूрдд рдХेрд╕ рддैрдпाрд░ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै।

RASHMI RANJAN





рдХोрдИ рдЯिрдк्рдкрдгी рдирд╣ीं:

рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें

Guide: рджुрдмрдИ-рдЦाрдб़ी рдХी рдл्рд▓ाрдЗрдЯ्рд╕ рд╣ुрдИ рдХैंрд╕िрд▓? рдШрд░ рдмैрдаे рдРрд╕े рдкाрдПं 'рдлुрд▓ рд░िрдлंрдб' рдФрд░ рдл्рд░ी рд░ी-рдмुрдХिंрдЧ; рдпे рд╣ै рдЖрд╕ाрди рддрд░ीрдХा

  Guide: рджुрдмрдИ-рдЦाрдб़ी рдХी рдл्рд▓ाрдЗрдЯ्рд╕ рд╣ुрдИ рдХैंрд╕िрд▓? рдШрд░ рдмैрдаे рдРрд╕े рдкाрдПं 'рдлुрд▓ рд░िрдлंрдб' рдФрд░ рдл्рд░ी рд░ी-рдмुрдХिंрдЧ; рдпे рд╣ै рдЖрд╕ाрди рддрд░ीрдХा         AI IMAGE FOR CA...