рднाрд░рдд рдХी рд╡िрджेрд╢ рдиीрддि: 'рдЕрдЪ्рдЫे' рдФрд░ 'рдмुрд░े' рдкрдб़ोрд╕ी рдХे рдмीрдЪ рдХा рдЕंрддрд░
рднाрд░рдд рдХी рд╡िрджेрд╢ рдиीрддि: рдЕрдЪ्рдЫे рдкрдб़ोрд╕िрдпों рдХो рд╕рд╣рдпोрдЧ, 'рдмुрд░े' рдкрдб़ोрд╕िрдпों рдХो рдХрдб़ा рдЬрд╡ाрдм — рдПрд╕. рдЬрдпрд╢ंрдХрд░
рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЖрдИрдЖрдИрдЯी (IIT) рдордж्рд░ाрд╕ рдХे 'рд╢ाрд╕्рдд्рд░ 2026' (Shaastra 2026) рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХे рджौрд░ाрди рднाрд░рдд рдХे рд╡िрджेрд╢ рдоंрдд्рд░ी рдПрд╕. рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдиे рджेрд╢ рдХी рд╡िрджेрд╢ рдиीрддि рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд░рдгрдиीрддि рдкрд░ рдПрдХ рдмेрд╣рдж рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рднाрд╖рдг рджिрдпा। рдЗрд╕ рднाрд╖рдг рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмिрдиा рдиाрдо рд▓िрдП рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдкрд░ рддीрдЦा рдк्рд░рд╣ाрд░ рдХिрдпा рдФрд░ рдмांрдЧ्рд▓ाрджेрд╢ рдХे рд╕ाрде рдмрджрд▓рддे рд░िрд╢्рддों рдкрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ंрдХेрдд рджिрдП।
1. рдмांрдЧ्рд▓ाрджेрд╢: рд╕ंрдмंрдзों рдХा рдирдпा рдЕрдз्рдпाрдп
рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдиे рдвाрдХा рдХो 'рдЕрдЪ्рдЫे рдкрдб़ोрд╕िрдпों' рдХी рд╢्рд░ेрдгी рдоें рд░рдЦा। рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░:
* рдЦाрд▓िрджा рдЬिрдпा рдХो рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि: рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдиे рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдвाрдХा рдЬाрдХрд░ рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЦाрд▓िрджा рдЬिрдпा рдХी рдЕंрдд्рдпेрд╖्рдЯि рдоें рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓िрдпा рдФрд░ рдкीрдПрдо рдоोрджी рдХा рдкрдд्рд░ рдЙрдирдХे рдмेрдЯे рддाрд░िрдХ рд░рд╣рдоाрди рдХो рд╕ौंрдкा।
* рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХी рднाрд╡рдиा: рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдХि рдпрджि рдХोрдИ рдкрдб़ोрд╕ी рджेрд╢ рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╣ै, рддो рднाрд░рдд рдХी рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдЙрд╕рдХी рдорджрдж рдХрд░рдиा рдФрд░ рд╕ंрдмंрдзों рдХो рдк्рд░рдЧाрдв़ рдХрд░рдиा рд╣ै।
2. рдкाрдХिрд╕्рддाрди: 'рдмुрд░े рдкрдб़ोрд╕ी' рдХो рдХрдб़ी рдЪेрддाрд╡рдиी
рдкрд╢्рдЪिрдоी рдкрдб़ोрд╕ी (рдкाрдХिрд╕्рддाрди) рдХा рд╕ंрджрд░्рдн рджेрддे рд╣ुрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рдФрд░ рдХूрдЯрдиीрддि рдкрд░ рдХрдб़ा рд░ुрдЦ рдЕрдкрдиाрдпा:
* рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рдФрд░ рдкाрдиी рдХा рдоेрд▓ рдирд╣ीं: рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдиे рдХрд╣ा, "рдЖрдк рдпрд╣ рдирд╣ीं рдХрд╣ рд╕рдХрддे рдХि рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рдЬрд▓ рд╕ाрдЭा рдХрд░ें, рд▓ेрдХिрди рд╣рдо рдЖрдк рдкрд░ рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рдЬाрд░ी рд░рдЦेंрдЧे।" рдпрд╣ рдмрдпाрди рд╕िंрдзु рдЬрд▓ рд╕ंрдзि (Indus Waters Treaty) рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рджेрдЦा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдЬिрд╕े рднाрд░рдд рдиे рд╣ाрд▓िрдпा рдЖрддंрдХी рдШрдЯрдиाрдУं (рдкрд╣рд▓рдЧाрдо рд╣рдорд▓ा) рдХे рдмाрдж рдиिрд▓ंрдмिрдд рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै।
* рдЖрдд्рдорд░рдХ्рд╖ा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░: рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЧрд░्рд╡ рд╕े рдХрд╣ा рдХि рднाрд░рдд рдХो рдЕрдкрдиे рдиाрдЧрд░िрдХों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиे рдХा рдкूрд░ा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рдХेрд╡рд▓ рднाрд░рдд рдХा рд╣ोрдЧा рдХि рд╡рд╣ рдЗрд╕ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХैрд╕े рдХрд░े।
3. 'рдХॉрдорди рд╕ेंрд╕' рд╡ाрд▓ी рд╡िрджेрд╢ рдиीрддि
рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдиे рдХूрдЯрдиीрддि рдХो 'рд░ॉрдХेрдЯ рд╕ाрдЗंрд╕' рдХे рдмрдЬाрдп 'рдХॉрдорди рд╕ेंрд╕' рдмрддाрдпा। рдЙрдирдХे рд╕ंрдмोрдзрди рдХे рдоुрдЦ्рдп рдмिंрджु рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╣ैं:
। |
| A (рдмिंрджु) | B (рдиीрддि рдХा рд╡िрд╡рд░рдг) | |
| 1 | рдмिंрджु | рдиीрддि рдХा рд╡िрд╡рд░рдг |
| 2 | рдЕрдЪ्рдЫे рдкрдб़ोрд╕ी | рдЙрдирдХे рд╕ंрдХрдЯ рдоें рднाрд░рдд рд╣рд░ рд╕ंрднрд╡ рдорджрдж рдХрд░ेрдЧा (рдЬैрд╕े рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा рдФрд░ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рдоैрдд्рд░ी)। |
| 3 | рдмुрд░े рдкрдб़ोрд╕ी | рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рдЬाрд░ी рд░рд╣рдиे рдкрд░ рдЙрди्рд╣ें 'рдЕрдЪ्рдЫे рдкрдб़ोрд╕ी' рд╡ाрд▓े рд▓ाрдн рдирд╣ीं рдоिрд▓ेंрдЧे। |
| 4 | рд╕ंрдк्рд░рднुрддा | рднाрд░рдд рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдкрд░ рдХोрдИ рдмाрд╣рд░ी рд╢рдХ्рддि рд╣рдоें рдиिрд░्рджेрд╢िрдд рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддी। |
рдЖрдЬ рддрдХ рдХी рдкूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी (Timeline & Details)
* рджिрд╕ंрдмрд░ 2025 - рдЬрдирд╡рд░ी 2026: рдмांрдЧ्рд▓ाрджेрд╢ рдХी рдкूрд░्рд╡ рдкीрдПрдо рдЦाрд▓िрджा рдЬिрдпा рдХा рдиिрдзрди। рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдХी рдвाрдХा рдпाрдд्рд░ा рдиे рднाрд░рдд-рдмांрдЧ्рд▓ाрджेрд╢ рд╕ंрдмंрдзों рдоें BNP рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдирдП рд╕ंрд╡ाрдж рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХी рд╣ै।
* 2 рдЬрдирд╡рд░ी 2026: IIT рдордж्рд░ाрд╕ рдоें рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдХा рд╕ंрдмोрдзрди, рдЬрд╣ाँ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ंрд╕ाрдзрди рд╕ाрдЭाрдХрд░рдг (Resources Sharing) рдХो рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рд╕े рдЬोрдб़рдХрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХो рдЖрдИрдиा рджिрдЦाрдпा।
* рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि: рднाрд░рдд рдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै рдХि 'рдкрдб़ोрд╕ी рдк्рд░рдердо' рдиीрддि рдХेрд╡рд▓ рдЙрдирдХे рд▓िрдП рд╣ै рдЬो рд╢ांрддि рдФрд░ рдоिрдд्рд░рддा рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд░рдЦрддे рд╣
рдоुрдЦ्рдп рдмिंрджु (Key Highlights):
* рдмांрдЧ्рд▓ाрджेрд╢ рдПрдХ 'рдЕрдЪ्рдЫा рдкрдб़ोрд╕ी': рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдиे рдвाрдХा (рдмांрдЧ्рд▓ाрджेрд╢) рдХो 'рдЕрдЪ्рдЫे рдкрдб़ोрд╕िрдпों' рдХी рд╕ूрдЪी рдоें рд░рдЦा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрддाрдпा рдХि рдЬрдм рдЖрдкрдХा рдХोрдИ рдРрд╕ा рдкрдб़ोрд╕ी рд╣ो рдЬिрд╕рд╕े рдЖрдкрдХे рд╕ंрдмंрдз рдЕрдЪ्рдЫे рд╣ों рдФрд░ рдЬो рдЖрдкрдХे рд▓िрдП рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рди рд╣ो, рддो рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд░ूрдк рд╕े рднाрд░рдд рдЙрд╕рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рд▓िрдП рд╣ाрде рдмрдв़ाрддा рд╣ै।
* рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдкрд░ рдХрдб़ा рдк्рд░рд╣ाрд░: рдмिрдиा рдиाрдо рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХो 'рдмुрд░ा рдкрдб़ोрд╕ी' рдХрд░ाрд░ рджिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि "рджुрд░्рднाрдЧ्рдп рд╕े рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рдПрдХ рдРрд╕ा рдкрдб़ोрд╕ी рд╣ै рдЬो рдкрд╢्рдЪिрдо рдХी рдУрд░ рд╣ै।"
* рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рдкрд░ рдЬीрд░ो рдЯॉрд▓рд░ेंрд╕: рд╡िрджेрд╢ рдоंрдд्рд░ी рдиे рдЪेрддाрд╡рдиी рджी рдХि рдпрджि рдХोрдИ рджेрд╢ рдЬाрдирдмूрдЭрдХрд░ рдФрд░ рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдкрдЫрддाрд╡े рдХे рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рдЬाрд░ी рд░рдЦрддा рд╣ै, рддो рднाрд░рдд рдХो рдЕрдкрдиे рдиाрдЧрд░िрдХों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиे рдХा рдкूрд░ा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдХि "рд╣рдо рдЙрд╕ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХैрд╕े рдХрд░ेंрдЧे, рдпрд╣ рд╣рдо рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддा рд╣ै।"
* рд╕िंрдзु рдЬрд▓ рд╕ंрдзि рдФрд░ рдЖрддंрдХрд╡ाрдж: рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмिंрджु рдЙрдаाрдпा рдХि рдХोрдИ рджेрд╢ рдПрдХ рддрд░рдл рддो рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рдлैрд▓ाрдП рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рддрд░рдл рдЬрд▓ рдмंрдЯрд╡ाрд░े рдЬैрд╕े рд╕рдордЭौрддों рдкрд░ рдЙрджाрд░рддा рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рдХрд░े, рдпрд╣ рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा, "рдЖрдк рдпрд╣ рдирд╣ीं рдХрд╣ рд╕рдХрддे рдХि рдоेрд░े рд╕ाрде рдкाрдиी рдмांрдЯो рд▓ेрдХिрди рдоैं рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рдЬाрд░ी рд░рдЦूंрдЧा।"
> рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ / Conclusion: рдПрд╕. рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдХा рдпрд╣ рдмрдпाрди рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдоंрдЪ рдкрд░ рднाрд░рдд рдХे рдмрдв़рддे рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ 'рдЬीрд░ो рдЯॉрд▓рд░ेंрд╕ рдСрди рдЯेрд░рд░' рдХी рдиीрддि рдХो рдФрд░ рдордЬрдмूрддी рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै।
> рднाрд░рдд рдХी рдЙрд╕ рдирдИ рдХूрдЯрдиीрддि рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै рдЬрд╣ाँ 'рд╕рд╣рдпोрдЧ' рдФрд░ 'рдХрдаोрд░рддा' рджोрдиों рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЪрд▓рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рджोрд╕्рддी рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рд╕ाрде рдХिрд╕ी рднी рдХीрдордд рдкрд░ рд╕рдордЭौрддा рдирд╣ीं рдХрд░ेрдЧा।
>+What is your openion on this matter ? Please write down.
\
RASHMI RANJAN

рдХोрдИ рдЯिрдк्рдкрдгी рдирд╣ीं:
рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें