------- рдмंрдЧाрд▓ рдоें SIR рдХी рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдоें рдкрд░ेрд╢ाрди рдХрд░рдиे рдХे рдЖрд░ोрдк рдоें рдХрдИ рдЬрдЧрд╣ों рдкрд░ рд╣ंрдЧाрдоा (рдлोрдЯो- рдПрдХ्рд╕)
рдмंрдЧाрд▓ рдоें SIR рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдкрд░ рднाрд░ी рдмрд╡ाрд▓: рдк्рд░рджрд░्рд╢рдирдХाрд░िрдпों рдиे рдмीрдбीрдУ рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдоें рдХी рддोрдб़рдлोрдб़, рдХрдИ рдкुрд▓िрд╕рдХрд░्рдоी рдШाрдпрд▓
рдХोрд▓рдХाрддा, [рдЖрдЬ рдХी рддाрд░ीрдЦ]: рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдоें рдорддрджाрддा рд╕ूрдЪी рдХे рд╡िрд╢ेрд╖ рдЧрд╣рди рдкुрдирд░ीрдХ्рд╖рдг (SIR) рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рд▓ेрдХрд░ рддрдиाрд╡ рдЪрд░рдо рдкрд░ рд╣ै। рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╡िрднिрди्рди рд╣िрд╕्рд╕ों рд╕े рднाрд░ी рд╣ंрдЧाрдоे рдФрд░ рд╣िंрд╕ा рдХी рдЦрдмрд░ें рдЖ рд░рд╣ी рд╣ैं। рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХे рджौрд░ाрди рдХрдеिрдд 'рдкрд░ेрд╢ाрди' рдХिрдП рдЬाрдиे рдХे рдЖрд░ोрдкों рдХे рдмीрдЪ рднीрдб़ рдиे рдХрдИ рд╕рд░рдХाрд░ी рджрдл्рддрд░ों рдХो рдиिрд╢ाрдиा рдмрдиाрдпा рд╣ै। рд╕рдмрд╕े рдЙрдЧ्рд░ рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдЙрдд्рддрд░ рджिрдиाрдЬрдкुрд░ рдХे рдЪाрдХुрд▓िрдпा рдФрд░ рдоुрд░्рд╢िрджाрдмाрдж рдХे рдлрд░рдХ्рдХा рдоें рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓ा, рдЬрд╣ाँ рдк्рд░рджрд░्рд╢рдирдХाрд░िрдпों рдиे рдмीрдбीрдУ рдХाрд░्рдпाрд▓рдпों рдоें рдЬрдордХрд░ рддोрдб़рдлोрдб़ рдХी।
рдмीрдбीрдУ рдХाрд░्рдпाрд▓рдпों рдоें рддोрдб़рдлोрдб़ рдФрд░ рдЖрдЧрдЬрдиी
рдЦрдмрд░ों рдХे рдоुрддाрдмिрдХ, рдЪाрдХुрд▓िрдпा (рдЙрдд्рддрд░ рджिрдиाрдЬрдкुрд░) рдоें рдХрд░ीрдм 300 рд▓ोрдЧों рдХी рдЙрдЧ्рд░ рднीрдб़ рдиे рдм्рд▓ॉрдХ рдбेрд╡рд▓рдкрдоेंрдЯ рдСрдлिрд╕рд░ (BDO) рдХे рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдкрд░ рдзाрд╡ा рдмोрд▓ рджिрдпा। рднीрдб़ рдиे рди рдХेрд╡рд▓ рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдХे рдлрд░्рдиीрдЪрд░ рдФрд░ рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ों рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुँрдЪाрдпा, рдмрд▓्рдХि рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬों рдХो рднी рдЖрдЧ рдХे рд╣рд╡ाрд▓े рдХрд░ рджिрдпा।
рдмीрдбीрдУ рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░: "рднीрдб़ рдЗрддрдиी рдЙрдЧ्рд░ рдеी рдХि рдЙрд╕рдиे рд░िрд▓ीрдл рд╕ेрдХ्рд╢рди, рд╕ोрд╢рд▓ рд╡ेрд▓рдлेрдпрд░ рдФрд░ рдПрдирдЖрд░рдПрд▓рдПрдо рдЬैрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрднाрдЧों рдХे рд░िрдХॉрд░्рдб्рд╕ рдирд╖्рдЯ рдХрд░ рджिрдП। рдЗрд╕ рд╣рдорд▓े рдоें рдХрд░ीрдм 20 рд▓ाрдЦ рд░ुрдкрдпे рдХी рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ंрдкрдд्рддि рдХे рдиुрдХрд╕ाрди рдХा рдЕрдиुрдоाрди рд╣ै।"
рдкुрд▓िрд╕ рдкрд░ рдкрдерд░ाрд╡ рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдмрд▓ рддैрдиाрдд
рд╣िंрд╕ा рдХो рдХाрдмू рдХрд░рдиे рдкрд╣ुँрдЪी рдкुрд▓िрд╕ рдЯीрдо рдкрд░ рднी рдк्рд░рджрд░्рд╢рдирдХाрд░िрдпों рдиे рдкрдерд░ाрд╡ рдХिрдпा। рдЗрд╕ рдЭрдб़рдк рдоें рдЪाрдХुрд▓िрдпा рдкुрд▓िрд╕ рд╕्рдЯेрд╢рди рдХे рдк्рд░рднाрд░ी рдЕрдзिрдХाрд░ी (OC) рд╕рдоेрдд рдХрдИ рдкुрд▓िрд╕рдХрд░्рдоी рдШाрдпрд▓ рд╣ुрдП рд╣ैं। рд╕्рдеिрддि рдХी рдЧंрднीрд░рддा рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдЗрд▓ाрдХे рдоें рднाрд░ी рдкुрд▓िрд╕ рдмрд▓ рдФрд░ рд░ैрдкिрдб рдПрдХ्рд╢рди рдлोрд░्рд╕ (RAF) рдХी рддैрдиाрддी рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдЗрд╕्рд▓ाрдордкुрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдЬिрд▓े рдоें рд╣ाрдИ рдЕрд▓рд░्рдЯ рдЬाрд░ी рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
https://youtu.be/OA8jfEvfxuA?si=gBGvhrivi0XCjl4Y
https://youtu.be/OA8jfEvfxuA?si=2TFLMLjZybBUHjsd
https://www.facebook.com/share/1WmBxtnrSD/
https://www.snapchat.com/add/rranjan2025693?share_id=vcd2ODtOIEY&locale=en-US
рдХ्рдпों рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै рд╡िрд░ोрдз? (What is SIR Process?)
рдк्рд░рджрд░्рд╢рдирдХाрд░िрдпों рдФрд░ рдХुрдЫ рд╕्рдеाрдиीрдп рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдиेрддाрдУं рдХा рдЖрд░ोрдк рд╣ै рдХि рдЪुрдиाрд╡ рдЖрдпोрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рдЪрд▓ाрдИ рдЬा рд░рд╣ी SIR (Special Intensive Revision) рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЖрдо рдЬрдирддा рдХो рдкрд░ेрд╢ाрди рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।
рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬों рдХी рд╕рдорд╕्рдпा: рдЧ्рд░ाрдоीрдгों рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдмुрдЬुрд░्рдЧों рдФрд░ рдХрдо рдкрдв़े-рд▓िрдЦे рд▓ोрдЧों рд╕े рдкुрд░ाрдиे рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдоांрдЧे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं, рдЬो рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдирд╣ीं рд╣ैं।
рдиाрдоों рдХा рдХрдЯрдиा: рдХрдИ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдпрд╣ рдбрд░ рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рдЬрд░िрдП рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕рдоुрджाрдп рдпा рд╡рд░्рдЧ рдХे рдиाрдо рдорддрджाрддा рд╕ूрдЪी рд╕े рд╣рдЯाрдП рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं।
рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХा рд╕рдордп: рд▓ोрдЧों рдХा рдЖрд░ोрдк рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ें рдмाрд░-рдмाрд░ рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХे рд▓िрдП рдмुрд▓ाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрдирдХी рджैрдиिрдХ рдордЬрджूрд░ी рдХा рдиुрдХрд╕ाрди рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।
рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЖрд░ोрдк-рдк्рд░рдд्рдпाрд░ो
рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдиे рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рддाрдкрдоाрди рдмрдв़ा рджिрдпा рд╣ै। рднाрдЬрдкा (BJP) рдиे рд╕рдд्рддाрдзाрд░ी рджрд▓ рдкрд░ рд╣िंрд╕ा рднрдб़рдХाрдиे рдХा рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрдпा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рддृрдгрдоूрд▓ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ (TMC) рдХे рдиेрддाрдУं рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдЬрдирддा рдХा "рд╕्рд╡рддः рд╕्рдлूрд░्рдд рдЖрдХ्рд░ोрд╢" рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЪुрдиाрд╡ рдЖрдпोрдЧ рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рдирд╣ीं рд╣ै।
рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рднी рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдкрд░ рдЯिрдк्рдкрдгी рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдеा рдХि SIR рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рдЗрд╕рд╕े рдЖрдо рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो рдЕрд╕ुрд╡िрдзा рдирд╣ीं рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।рдмंрдЧाрд▓ рдоें SIR (Special Intensive Revision) рдХी рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХे рджौрд░ाрди рд╣ुрдИ рд╣िंрд╕ा рдФрд░ рдмीрдбीрдУ рдХाрд░्рдпाрд▓рдпों рдоें рддोрдб़рдлोрдб़ рдПрдХ рдЧंрднीрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрдлрд▓рддा рдХो рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै। :
рд╕ंрдкाрджрдХीрдп: рдмंрдЧाрд▓ рдоें SIR рдкрд░ рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо—рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЪूрдХ рдпा рдЬрдирддा рдХा рдЕрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕?
рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдХे рд╡िрднिрди्рди рдЬिрд▓ों рд╕े рдЖ рд░рд╣ी рд╣िंрд╕ा рдФрд░ рддोрдб़рдлोрдб़ рдХी рддрд╕्рд╡ीрд░ें рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХे рд▓िрдП рдЪिंрддाрдЬрдирдХ рд╣ैं। рдорддрджाрддा рд╕ूрдЪी рдХे рд╡िрд╢ेрд╖ рдЧрд╣рди рдкुрдирд░ीрдХ्рд╖рдг (SIR) рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╢ुрд░ू рд╣ुрдИ рдпрд╣ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЕрдм рдПрдХ рдХाрдиूрди-рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рд╕ंрдХрдЯ рдоें рдмрджрд▓ рдЪुрдХी рд╣ै। рд╕рд╡ाрд▓ рдпрд╣ рдЙрдарддा рд╣ै рдХि рдПрдХ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ुрдзाрд░ рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЕрдЪाрдирдХ рд░рдгрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХैрд╕े рддрдм्рджीрд▓ рд╣ो рдЧрдИ?
рдЕрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी рдЧрд╣рд░ी рдЦाрдИ
рдмंрдЧाрд▓ рдоें рдиाрдЧрд░िрдХрддा рдФрд░ рдорддрджाрди рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЬрдирддा рдХे рдорди рдоें рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рдПрдХ рдЕрдирдЬाрдиा рдбрд░ рд╡्рдпाрдк्рдд рд░рд╣ा рд╣ै। рдЬрдм рднी рдХाрдЧрдЬों рдХी рдЬाँрдЪ рдпा рдорддрджाрддा рд╕ूрдЪी рдХे рдкुрдирд░ीрдХ्рд╖рдг рдХी рдмाрдд рдЖрддी рд╣ै, рддो рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓ा рдЖрдо рдиाрдЧрд░िрдХ рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рдкрд╣рдЪाрди рдкрд░ рдЦрддрд░े рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦрддा рд╣ै। рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдЗрд╕ рдбрд░ рдХो рднाँрдкрдиे рдоें рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╡िрдлрд▓ рд░рд╣ा।
рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдФрд░ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬी рдЪुрдиौрддिрдпाँ
SIR рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рд╕рдЦ्рддी рдФрд░ рдкुрд░ाрдиे рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬों рдХी рдоांрдЧ рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै, рд╡рд╣ рдЬрдоीрдиी рд╣рдХीрдХрдд рд╕े рдкрд░े рдирдЬрд░ рдЖрддी рд╣ै।
рдордЬрджूрд░ी рдХा рдиुрдХрд╕ाрди: рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХे рд▓िрдП рджूрд░-рджрд░ाрдЬ рд╕े рдЖрдП рд▓ोрдЧों рдХो рдЬрдм рддाрд░ीрдЦ рдкрд░ рддाрд░ीрдЦ рджी рдЬाрддी рд╣ै, рддो рдЙрдирдХी рджिрд╣ाрдб़ी рдоाрд░ी рдЬाрддी рд╣ै।
рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬों рдХा рдЕрднाрд╡: рдмाрдв़, рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЖрдкрджाрдУं рдФрд░ рдЧрд░ीрдмी рдХे рдХाрд░рдг рдХрдИ рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХे рдкाрд╕ рдкुрд░ाрдиे рд░िрдХॉрд░्рдб рдирд╣ीं рдмрдЪे рд╣ैं। рдРрд╕े рдоें рдЙрди्рд╣ें 'рдкрд░ेрд╢ाрди' рдХрд░рдиा рдХेрд╡рд▓ рдЖрдХ्рд░ोрд╢ рдХो рдЬрди्рдо рджेрддा рд╣ै।
рд╣िंрд╕ा: рд╕рдоाрдзाрди рдирд╣ीं, рд╕рдорд╕्рдпा рд╣ै
рдпрд╣ рд╕рдЪ рд╣ै рдХि рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХो рдЕрдзिрдХ рдоाрдирд╡ीрдп рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдЕрдкрдиाрдиा рдЪाрд╣िрдП рдеा, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рдпрд╣ рдХрддрдИ рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рднीрдб़ рдХो рдХाрдиूрди рдЕрдкрдиे рд╣ाрде рдоें рд▓ेрдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдоिрд▓ рдЬाрдП। рдмीрдбीрдУ рдХाрд░्рдпाрд▓рдпों рдоें рддोрдб़рдлोрдб़ рдХрд░рдиा рдФрд░ рдкुрд▓िрд╕рдХрд░्рдоिрдпों рдХो рдШाрдпрд▓ рдХрд░рдиा рдХिрд╕ी рднी рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рд╣िंрд╕ा рди рдХेрд╡рд▓ рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ंрдкрдд्рддि рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░рддी рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдбेрдЯा рдХो рднी рдЬрд▓ा рджेрддी рд╣ै рдЬो рдЖрдо рдЬрдирддा рдХे рдХрд▓्рдпाрдг рдХे рд▓िрдП рд╣ी рд░рдЦा рдЧрдпा рдеा।
рдЖрдЧे рдХी рд░ाрд╣: рдХ्рдпा рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП?
рдЬрдирд╕ंрд╡ाрдж (Public Outreach): рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХो рдХेрд╡рд▓ рдиोрдЯिрд╕ рднेрдЬрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд▓ाрдЙрдбрд╕्рдкीрдХрд░, рдкंрдЪाрдпрдд рдмैрдардХों рдФрд░ рдиुрдХ्рдХрдб़ рдиाрдЯрдХों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЗрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдмрддाрдиी рдЪाрд╣िрдП।
рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬी рдвीрд▓: рдмुрдЬुрд░्рдЧों рдФрд░ рднूрдоिрд╣ीрди рдордЬрджूрд░ों рдХे рд▓िрдП рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬों рдХे рдоाрдирджंрдбों рдоें рдеोрдб़ी рдвीрд▓ рдпा рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рдкрд╣рдЪाрди рдкрдд्рд░ों рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी: рд╕рдд्рддाрдкрдХ्рд╖ рдФрд░ рд╡िрдкрдХ्рд╖, рджोрдиों рдХो рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдкрд░ рд░ाрдЬрдиीрддि рдХрд░рдиे рдХे рдмрдЬाрдп рд▓ोрдЧों рдХा рдбрд░ рджूрд░ рдХрд░рдиे рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд▓ेрдиी рдЪाрд╣िрдП।
рд╕ंрдкाрджрдХीрдп рд░ाрдп: рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХा рд╕рд░рд▓ीрдХрд░рдг рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдмрд╣ाрд▓ी рдЬрд░ूрд░ी
рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдоें рдорддрджाрддा рд╕ूрдЪी рдХे рдкुрдирд░ीрдХ्рд╖рдг (SIR) рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЬो рд╣िंрд╕ा рд╣ुрдИ рд╣ै, рд╡рд╣ рдХेрд╡рд▓ рдХाрдиूрди-рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдЬрдирддा рдХे рдмीрдЪ рдмрдв़рддे 'рдЕрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕' рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै।
1. рд╕ंрд╡ाрдж рдХी рдХрдоी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдмाрдзा
рдХिрд╕ी рднी рд╕рд░рдХाрд░ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा (рдЬैрд╕े SIR) рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рд╕ुрдзाрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рдЬрдирддा рдХो рдЗрд╕рдХे рдкीрдЫे рдХे рддрд░्рдХ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдирд╣ीं рд╣ोрддे, рддो рдЕрдлрд╡ाрд╣ें рд╣िंрд╕ा рдХा рд░ूрдк рд▓े рд▓ेрддी рд╣ैं। рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХो рд╕ुрдирд╡ाрдИ рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХैंрдк рд▓рдЧाрдХрд░ рд▓ोрдЧों рдХो рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП рдеा рдХि рдпрд╣ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХ्рдпों рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рд╕े рдЙрди्рд╣ें рдХ्рдпा рд▓ाрдн рд╣ोрдЧा।
2. рд╣िंрд╕ा рдХिрд╕ी рднी рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдирд╣ीं
рдмीрдбीрдУ рдХाрд░्рдпाрд▓рдпों рдоें рддोрдб़рдлोрдб़ рдФрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдкрд░ рдкрдерд░ाрд╡ рдХिрд╕ी рднी рд╕ूрд░рдд рдоें рдЬाрдпрдЬ рдирд╣ीं рдард╣рд░ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा। рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ंрдкрдд्рддि рдХा рдиुрдХрд╕ाрди рдЕंрддрддः рдЬрдирддा рдХे рдЯैрдХ्рд╕ рдХे рдкैрд╕े рдХा рд╣ी рдиुрдХрд╕ाрди рд╣ै। рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рджेрд╢ рдоें рд╡िрд░ोрдз рджрд░्рдЬ рдХрд░ाрдиे рдХे рд╢ांрддिрдкूрд░्рдг рддрд░ीрдХे рдоौрдЬूрдж рд╣ैं, рдФрд░ рд╣िंрд╕ा рдХेрд╡рд▓ рдоूрд▓ рдоुрдж्рджे (SIR рдХी рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों) рд╕े рдз्рдпाрди рднрдЯрдХाрддी рд╣ै।
3. 'рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬी рдЬрдЯिрд▓рддा' рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд
рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЗрд▓ाрдХों рдоें рдмрд╣ुрдд рд╕े рд▓ोрдЧों рдХे рдкाрд╕ рджрд╢рдХों рдкुрд░ाрдиे рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдирд╣ीं рд╣ोрддे। рдпрджि рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХे рджौрд░ाрди рдЕрдзिрдХाрд░ी рдмрд╣ुрдд рд╕рдЦ्рдд рд░рд╡ैрдпा рдЕрдкрдиाрддे рд╣ैं рдпा рдЖрдо рдиाрдЧрд░िрдХ рдХो рдмाрд░-рдмाрд░ рдЪрдХ्рдХрд░ рд▓рдЧрд╡ाрддे рд╣ैं, рддो рдЖрдХ्рд░ोрд╢ рдкैрджा рд╣ोрдиा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд╣ै। рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХो 'рдпूрдЬрд░-рдл्рд░ेंрдбрд▓ी' рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдЕрдкрдиाрдиा рдЪाрд╣िрдП рддाрдХि рдЧрд░ीрдм рдФрд░ рдЕрд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╡्рдпрдХ्рддि рднी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдмिрдиा рдбрд░े рднाрдЧ рд▓े рд╕рдХे।
4. рд░ाрдЬрдиीрддिрдХрд░рдг рд╕े рдмрдЪрдиा рд╣ोрдЧा
рдРрд╕े рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдоुрдж्рджों рдкрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкाрд░्рдЯिрдпों рдХो рд╕ंрдпрдо рдмрд░рддрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЖрдЧ рдоें рдШी рдбाрд▓рдиे рдХे рдмрдЬाрдп, рд╕्рдеाрдиीрдп рдиेрддाрдУं рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╣ै рдХि рд╡े рдЬрдирддा рдХी рдмाрдд рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдПं рдФрд░ рд╢ांрддि рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░ें।
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖:
SIR рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдорддрджाрддा рд╕ूрдЪी рдХो рд╢ुрдж्рдз рдФрд░ рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рдмрдиाрдиा рд╣ै, рди рдХि рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो рдк्рд░рддाрдб़िрдд рдХрд░рдиा। рдпрджि рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдЕрдкрдиी рд╕ंрд╡ाрдж рд╢ैрд▓ी рдирд╣ीं рдмрджрд▓рддा рдФрд░ рдЬрдирддा рдЕрдкрдиे рд╡िрд░ोрдз рдХे рддрд░ीрдХे рдоें рд╢ांрддि рдирд╣ीं рд▓ाрддी, рддो рдпрд╣ рд╕ुрдзाрд░ рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдХेрд╡рд▓ рдЕрд░ाрдЬрдХрддा рдХा рдХाрд░рдг рдмрдиी рд░рд╣ेрдЧी।
рд╕рдоाрдзाрди рдХेрд╡рд▓ рднाрд░ी рдкुрд▓िрд╕ рдмрд▓ рдХी рддैрдиाрддी рдоें рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдоें рд╣ै। рдЪुрдиाрд╡ рдЖрдпोрдЧ рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХो рдоिрд▓рдХрд░ SIR рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рд╕рд░рд▓ рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЧैрдк рдХो рднрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕्рд╡рдпंрд╕ेрд╡рдХों рдХी рдорджрдж рд▓ेрдиी рдЪाрд╣िрдП।
RASHMI RANJAN

рдХोрдИ рдЯिрдк्рдкрдгी рдирд╣ीं:
рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें