рдмंрдЧाрд▓ DGP рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдкрд░ рдЫिрдб़ी рд░ाрд░: CAT рдХे рдЖрджेрд╢ рдХे рдЦिрд▓ाрдл рджिрд▓्рд▓ी рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдкрд╣ुंрдЪा UPSC
рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдоें рдирдП рдкुрд▓िрд╕ рдорд╣ाрдиिрджेрд╢рдХ (DGP) рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХा рдоाрдорд▓ा рдЕрдм рдПрдХ рдмрдб़े рдХाрдиूрдиी рдФрд░ рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╕ंрдХрдЯ рдоें рддрдм्рджीрд▓ рд╣ोрддा рджिрдЦ рд░рд╣ा рд╣ै। рд╕ंрдШ рд▓ोрдХ рд╕ेрд╡ा рдЖрдпोрдЧ (UPSC) рдиे рдХेंрдж्рд░ीрдп рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рди्рдпाрдпाрдзिрдХрд░рдг (CAT) рдХे рдЙрд╕ рдЖрджेрд╢ рдХो рджिрд▓्рд▓ी рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдоें рдЪुрдиौрддी рджी рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдЖрдпोрдЧ рдХो рдиिрдпुрдХ्рддि рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкूрд░ी рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕рдЦ्рдд рд╕рдордп рд╕ीрдоा (Deadlines) рджी рдЧрдИ рдеी।
https://youtu.be/OA8jfEvfxuA?si=gBGvhrivi0XCjl4Y
https://youtu.be/OA8jfEvfxuA?si=2TFLMLjZybBUHjsd
https://www.facebook.com/share/1WmBxtnrSD/
https://www.snapchat.com/add/rranjan2025693?share_id=vcd2ODtOIEY&locale=en-US
рдоुрдЦ्рдп рдмिंрджु: рдХ्рдпा рд╣ै рдкूрд░ा рд╡िрд╡ाрдж?
рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдоें рдкूрд░्рдгрдХाрд▓िрдХ DGP рдХा рдкрдж рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рдЦाрд▓ी рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рд░ाрдЬीрд╡ рдХुрдоाрд░ рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣рдХ DGP рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ंрднाрд▓ рд░рд╣े рд╣ैं, рдЬिрдирдХा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ 31 рдЬрдирд╡рд░ी 2026 рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।
рджेрд░ी рдХा рдоुрдж्рджा: рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХे 'рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕िंрд╣ рдлैрд╕рд▓े' рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХो DGP рдХी рд╕ेрд╡ाрдиिрд╡ृрдд्рддि рд╕े 3 рдорд╣ीрдиे рдкрд╣рд▓े рд╣ी рд╕ंрднाрд╡िрдд рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХे рдиाрдо UPSC рдХो рднेрдЬрдиे рдЪाрд╣िрдП। рд▓ेрдХिрди рдмंрдЧाрд▓ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рджिрд╕ंрдмрд░ 2023 рдоें рдкрдж рдЦाрд▓ी рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЬुрд▓ाрдИ 2025 рдоें рд▓िрд╕्рдЯ рднेрдЬी।
UPSC рдХा рд░ुрдЦ: рдЖрдпोрдЧ рдиे рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рд╣ुрдИ рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рджेрд░ी рдХा рд╣рд╡ाрд▓ा рджेрддे рд╣ुрдП рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рд╕ूрдЪी рдХो рд▓ौрдЯा рджिрдпा рдеा рдФрд░ рдоाрдорд▓े рдоें рд╕्рдкрд╖्рдЯрддा рдХे рд▓िрдП рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдЬाрдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджी рдеी।
CAT рдХा рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк: рд╡рд░िрд╖्рда IPS рдЕрдзिрдХाрд░ी рд░ाрдЬेрд╢ рдХुрдоाрд░ рдиे CAT рдХा рджрд░рд╡ाрдЬा рдЦрдЯрдЦрдЯाрдпा, рдЬिрд╕рдХे рдмाрдж рди्рдпाрдпाрдзिрдХрд░рдг рдиे UPSC рдХे рд░ुрдЦ рдХो рджрд░рдХिрдиाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЖрджेрд╢ рджिрдпा рдХि 29 рдЬрдирд╡рд░ी рддрдХ рддीрди рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХा рдкैрдирд▓ рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдП।
UPSC рджिрд▓्рд▓ी рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдХ्рдпों рдкрд╣ुंрдЪा?
UPSC рдХा рддрд░्рдХ рд╣ै рдХि CAT рдХा рдЖрджेрд╢ рдЙрд╕рдХी рд╕्рд╡ाрдпрдд्рддрддा (Autonomy) рдФрд░ рд╕्рдеाрдкिрдд рдЪрдпрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╣ै। рдЖрдпोрдЧ рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдЗрддрдиी рдмрдб़ी рджेрд░ी рдХे рдмाрдж рдмिрдиा рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдпा рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ों рдХे рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдЖрдЧे рдмрдв़ाрдиा рдХाрдиूрдиी рд░ूрдк рд╕े рдЬोрдЦिрдо рднрд░ा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдкेрдЪ: рдпрджि 31 рдЬрдирд╡рд░ी рддрдХ рдиिрдпुрдХ्рддि рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै, рддो рдЪुрдиाрд╡ рд╕े рдаीрдХ рдкрд╣рд▓े рдмंрдЧाрд▓ рдкुрд▓िрд╕ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдПрдХ рдмрдб़ा рд╕ंрдХрдЯ рдЦрдб़ा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдоौрд▓िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ рдмрдиाрдо рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा: CAT рдиे рдЕрдкрдиे рдЖрджेрд╢ рдоें рдХрд╣ा рдеा рдХि "рдкрджोрди्рдирддि рдХे рд▓िрдП рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдиा рдПрдХ рдоौрд▓िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै" рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рджेрд░ी рдХे рдХाрд░рдг рдХिрд╕ी рдпोрдЧ्рдп рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХो рдЗрд╕рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा।
рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рдФрд░ DGP рдХी рдЕрд╣рдоिрдпрдд
рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдоें рдоाрд░्рдЪ-рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2026 рдоें рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╣ैं। рдЪुрдиाрд╡ рдЖрдпोрдЧ рдХे рдиिрдпрдоों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЪुрдиाрд╡ рд╕े рдкрд╣рд▓े рдПрдХ рд╕्рдеाрдпी рдФрд░ рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖ рдкुрд▓िрд╕ рдк्рд░рдоुрдЦ рдХा рд╣ोрдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдпрд╣ рдХाрдиूрдиी рд▓рдб़ाрдИ рди рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕рдХे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдоाрдпрдиे рднी рдЧрд╣рд░े рд╣ैं।
| рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рддिрдеिрдпां | рдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдо |
| 27 рджिрд╕ंрдмрд░ 2023 | рдордиोрдЬ рдоाрд▓рд╡ीрдп рдХे рд░िрдЯाрдпрд░рдоेंрдЯ рдХे рдмाрдж рдкрдж рдЦाрд▓ी рд╣ुрдЖ |
| 16 рдЬुрд▓ाрдИ 2025 | рдмंрдЧाрд▓ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे 10 IPS рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рдиाрдо рднेрдЬे |
| 21 рдЬрдирд╡рд░ी 2026 | CAT рдиे 29 рдЬрдирд╡рд░ी рддрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкूрд░ी рдХрд░рдиे рдХा рдЖрджेрд╢ рджिрдпा |
| 27 рдЬрдирд╡рд░ी 2026 | UPSC рдиे рджिрд▓्рд▓ी рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдоें рдЖрджेрд╢ рдХो рдЪुрдиौрддी рджी |
| 31 рдЬрдирд╡рд░ी 2026 | рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣рдХ DGP рд░ाрдЬीрд╡ рдХुрдоाрд░ рдХी рд╕ेрд╡ाрдиिрд╡ृрдд्рддि |
рдмंрдЧाрд▓ DGP рд╡िрд╡ाрдж: рдХ्рдпा рд╣ैं рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕िंрд╣ рдХेрд╕ рдХे рдиिрдпрдо рдФрд░ рдХौрди рд╣ैं рд░ेрд╕ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ IPS рдЕрдзिрдХाрд░ी?
рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдоें рдкुрд▓िрд╕ рдорд╣ाрдиिрджेрд╢рдХ (DGP) рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХा рдоाрдорд▓ा рдЕрдм рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЧрд▓िрдпाрд░ों рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рд╣ा, рдмрд▓्рдХि рджिрд▓्рд▓ी рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдХी рджрд╣рд▓ीрдЬ рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рд░ाрд░ рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें UPSC, CAT, рдмंрдЧाрд▓ рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХे рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рджिрд╢ा-рдиिрд░्рджेрд╢ рд╣ैं।
рдЖрдЗрдП рдЬाрдирддे рд╣ैं рдХि рдЖрдЦिрд░ рд╡ो рдХौрди рд╕े рдиिрдпрдо рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ें рд▓ेрдХрд░ рдпрд╣ рд╕ाрд░ा рд╣ंрдЧाрдоा рдЦреЬा рд╣ुрдЖ рд╣ै рдФрд░ рдХौрди рд╕े рдЕрдзिрдХाрд░ी рдЗрд╕ рджौрдб़ рдоें рд╕рдмрд╕े рдЖрдЧे рд╣ैं।
1. рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕िंрд╣ рдоाрдорд▓ा (2006): DGP рдиिрдпुрдХ्рддि рдХी 'рдЧीрддा'
рдкुрд▓िрд╕ рд╕ुрдзाрд░ों рдХे рд▓िрдП рдкूрд░्рд╡ IPS рдЕрдзिрдХाрд░ी рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕िंрд╣ рдж्рд╡ाрд░ा рджाрдпрд░ рдпाрдЪिрдХा рдкрд░ 2006 рдоें рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдлैрд╕рд▓ा рд╕ुрдиाрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдоुрдЦ्рдп рдиिрдпрдо рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╣ैं:
рдЪрдпрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा: рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рд╕ीрдзे DGP рдирд╣ीं рдЪुрди рд╕рдХрддी। рдЙрд╕े рд╡рд░िрд╖्рда рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХी рд▓िрд╕्рдЯ UPSC рдХो рднेрдЬрдиी рд╣ोрдЧी। UPSC рдЗрдирдоें рд╕े 3 рд╕рдмрд╕े рдпोрдЧ्рдп рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХा рдПрдХ 'рдкैрдирд▓' рдмрдиाрдХрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХो рднेрдЬेрдЧा।
рди्рдпूрдирддрдо рдХाрд░्рдпрдХाрд▓: рдПрдХ рдмाрд░ рдиिрдпुрдХ्рдд рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж, DGP рдХा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рди्рдпूрдирддрдо 2 рд╡рд░्рд╖ рдХा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП, рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдмीрдЪ рдоें рд░िрдЯाрдпрд░ рд╣ी рдХ्рдпों рди рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ो।
рддैрдпाрд░ी рдХा рд╕рдордп: рдкрдж рдЦाрд▓ी рд╣ोрдиे рд╕े 3 рдорд╣ीрдиे рдкрд╣рд▓े рд░ाрдЬ्рдп рдХो UPSC рдХो рдиाрдо рднेрдЬ рджेрдиे рдЪाрд╣िрдП।
рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣рдХ DGP рдкрд░ рд░ोрдХ: рдХोрд░्рдЯ рдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд╣ा рд╣ै рдХि рд░ाрдЬ्рдп 'рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣рдХ' (Acting) DGP рдиिрдпुрдХ्рдд рдХрд░рдХे рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рд▓рдЯрдХा рдирд╣ीं рд╕рдХрддे।
2. рд╡िрд╡ाрдж рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЪेрд╣рд░ा: рдХौрди рд╣ैं рд░ाрдЬीрд╡ рдХुрдоाрд░?
рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдмंрдЧाрд▓ рдХे рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣рдХ DGP рд░ाрдЬीрд╡ рдХुрдоाрд░ (1989 рдмैрдЪ) рдЗрд╕ рдкूрд░े рдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдо рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рд╣ैं।
рдЪрд░्рдЪा рдоें рдХ्рдпों: рдЙрди्рд╣ें рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдХा рдмेрд╣рдж рднрд░ोрд╕ेрдоंрдж рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। 2019 рдоें рдЬрдм рд╕ीрдмीрдЖрдИ рдЙрдирдХे рдШрд░ рдкूрдЫрддाрдЫ рдХрд░рдиे рдкрд╣ुंрдЪी рдеी, рддрдм рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдЦुрдж рдзрд░рдиे рдкрд░ рдмैрда рдЧрдИ рдеीं।
рд╕ेрд╡ाрдиिрд╡ृрдд्рддि: рд░ाрдЬीрд╡ рдХुрдоाрд░ 31 рдЬрдирд╡рд░ी 2026 рдХो рд░िрдЯाрдпрд░ рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं। CAT рдХे рдЖрджेрд╢ рдФрд░ UPSC рдХी рдЖрдкрдд्рддि рдХे рдмीрдЪ рдЙрдирдХी рд╡िрджाрдИ рдФрд░ рдирдП рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ी рдХा рдЪрдпрди рдПрдХ рдмрдб़ा рд╕рд╕्рдкेंрд╕ рдмрди рдЧрдпा рд╣ै।
3. рд░ेрд╕ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдЕрди्рдп рдк्рд░рдоुрдЦ IPS рдЕрдзिрдХाрд░ी
рдмंрдЧाрд▓ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЬिрди рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рдиाрдо UPSC рдХो рднेрдЬे рд╣ैं, рдЙрдирдоें рдпे рдк्рд░рдоुрдЦ рдиाрдо рд╢ाрдоिрд▓ рдмрддाрдП рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं:
| рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХा рдиाрдо | рдмैрдЪ | рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि/рдЪрд░्рдЪा |
| рд░ाрдЬेрд╢ рдХुрдоाрд░ | 1990 | рдЗрди्рд╣ोंрдиे рд╣ी CAT рдоें рдпाрдЪिрдХा рджाрдпрд░ рдХी, рдЬिрд╕рд╕े рдпрд╣ рдХाрдиूрдиी рдоोреЬ рдЖрдпा। |
| рд╡िрд╡ेрдХ рд╕рд╣ाрдп | 1988 | рд╡рд░िрд╖्рдарддा рд╕ूрдЪी рдоें рдКрдкрд░ рд╣ैं, рдкрд╣рд▓े рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрджों рдкрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। |
| рд╕ंрдЬрдп рдоुрдЦрд░्рдЬी | 1989 | рдкूрд░्рд╡ рдоें рдЪुрдиाрд╡ рдЖрдпोрдЧ рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ рдкрд░ DGP рд░рд╣ рдЪुрдХे рд╣ैं। |
рдиोрдЯ: UPSC рдкैрдирд▓ рдмрдиाрддे рд╕рдордп рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХे рдкिрдЫрд▓े 10 рд╕ाрд▓ рдХे рд╕рд░्рд╡िрд╕ рд░िрдХॉрд░्рдб, рдЕрдиुрднрд╡ рдФрд░ рд╢ेрд╖ рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ (рдХрдо рд╕े рдХрдо 6 рдорд╣ीрдиे) рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджेрддा рд╣ै।
4. рдЕрдм рдЖрдЧे рдХ्рдпा? (Current Status)
UPSC рдиे рджिрд▓्рд▓ी рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдоें рджрд▓ीрд▓ рджी рд╣ै рдХि рдмंрдЧाрд▓ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдиाрдоों рдХो рднेрдЬрдиे рдоें рдмрд╣ुрдд рджेрд░ी рдХी рд╣ै। рдЖрдпोрдЧ рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдпрджि рд╡рд╣ рдЕрдм рдкैрдирд▓ рдмрдиाрддा рд╣ै, рддो рдпрд╣ рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХे рдкुрд░ाрдиे рдЖрджेрд╢ों рдХी рддрдХрдиीрдХी рдЕрд╡рд╣ेрд▓рдиा рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।
рджूрд╕рд░ी рдУрд░, CAT рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि 'рдк्рд░ोрдоोрд╢рди рдХे рд▓िрдП рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдиा' рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рджेрд░ी рдХी рд╕рдЬा рдХिрд╕ी рдпोрдЧ्рдп IPS рдХो рдирд╣ीं рдоिрд▓рдиी рдЪाрд╣िрдП।
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖
рдмंрдЧाрд▓ рдоें DGP рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдЕрдм рдПрдХ 'рдд्рд░िрдХोрдгीрдп' рдоुрдХाрдмрд▓े (рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░, UPSC рдФрд░ CAT) рдоें рдлँрд╕ рдЧрдИ рд╣ै। рдЕрдм рд╕рдмрдХी рдирдЬрд░ें рджिрд▓्рд▓ी рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдкрд░ рдЯिрдХी рд╣ैं। рдХ्рдпा рдХोрд░्рдЯ CAT рдХे рдЖрджेрд╢ рдкрд░ рд░ोрдХ рд▓рдЧाрдПрдЧा рдпा UPSC рдХो рдЬрд▓्рдж рд╕े рдЬрд▓्рдж рдиिрдпुрдХ्рддि рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкूрд░ी рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд░्рджेрд╢ рджेрдЧा? рдЗрд╕рдХा рдлैрд╕рд▓ा рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдХाрдиूрди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рдЖрдЧाрдоी рдЪुрдиाрд╡ों рдкрд░ рдмрдб़ा рдЕрд╕рд░ рдбाрд▓ेрдЧा।
рдмंрдЧाрд▓ рдоें рдЪुрдиाрд╡ों рд╕े рдаीрдХ рдкрд╣рд▓े рдкुрд▓िрд╕ рдоुрдЦिрдпा рдХो рд▓ेрдХрд░ рдпрд╣ 'рдкॉрд╡рд░ рдЧेрдо' рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рд▓िрдП рдЪुрдиौрддीрдкूрд░्рдг рд╣ै। рджिрд▓्рд▓ी рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдХा рдлैрд╕рд▓ा рдпрд╣ рддрдп рдХрд░ेрдЧा рдХि рдХ्рдпा рд░ाрдЬीрд╡ рдХुрдоाрд░ рдХो рд╕ेрд╡ा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоिрд▓ेрдЧा рдпा рдмंрдЧाрд▓ рдХो рдирдпा 'рдлुрд▓-рдЯाрдЗрдо' рдкुрд▓िрд╕ рдХрдк्рддाрди।
RASHMI RANJAN

рдХोрдИ рдЯिрдк्рдкрдгी рдирд╣ीं:
рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें