рдмॉрд▓ीрд╡ुрдб рдХे рдкрд╣рд▓े рд╕ुрдкрд░рд╕्рдЯाрд░: рд░ाрдЬेрд╢ рдЦрди्рдиा рдХा рд╕्рд╡рд░्рдгिрдо рд╕рдлрд░
рд╣िंрджी рд╕िрдиेрдоा рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдЬрдм рднी 'рдХिंрдЧ рдСрдл рд░ोрдоांрд╕' рдпा 'рд╕ुрдкрд░рд╕्рдЯाрд░' рд╢рдм्рдж рдХा рдЬिрдХ्рд░ рд╣ोрддा рд╣ै, рддो рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓ा рдиाрдо рд░ाрдЬेрд╢ рдЦрди्рдиा рдХा рд╣ी рдЖрддा рд╣ै। рдЕрдкрдиी рдЭुрдХी рд╣ुрдИ рдкрд▓рдХों, рдЬाрджुрдИ рдоुрд╕्рдХाрди рдФрд░ рдЕрдиोрдЦे рдЕंрджाрдЬ рд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдХ рдРрд╕ा рджौрд░ рдкैрджा рдХिрдпा рдеा, рдЬिрд╕े 'рдХाрдХा рдоेрдиिрдпा' рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЬрди्рдо рдФрд░ рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдЬीрд╡рди
рд░ाрдЬेрд╢ рдЦрди्рдиा рдХा рдЬрди्рдо 29 рджिрд╕ंрдмрд░ 1942 рдХो рдкंрдЬाрдм рдХे рдЕрдоृрддрд╕рд░ рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрдирдХा рдмрдЪрдкрди рдХा рдиाрдо рдЬрддिрди рдЦрди्рдиा рдеा। рдЙрди्рд╣ें рдЙрдирдХे рдЪाрдЪा-рдЪाрдЪी рдиे рдЧोрдж рд▓िрдпा рдеा рдФрд░ рдоुंрдмрдИ рдХे рдЧिрд░рдЧांрд╡ рдоें рдЙрдирдХा рдкाрд▓рди-рдкोрд╖рдг рд╣ुрдЖ। рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рдЙрди्рд╣ें рдЕрднिрдирдп рдХा рд╢ौрдХ рдеा, рдЬिрд╕рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдеिрдПрдЯрд░ рдХा рд░ुрдЦ рдХिрдпा।
рдлिрд▓्рдоी рдХрд░िрдпрд░ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдФрд░ 'рд╕ुрдкрд░рд╕्рдЯाрд░' рдХा рдЙрджрдп
рд░ाрдЬेрд╢ рдЦрди्рдиा рдиे 1966 рдоें рдлिрд▓्рдо 'рдЖрдЦрд░ी рдЦрдд' рд╕े рдЕрдкрдиे рдХрд░िрдпрд░ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХी। рд▓ेрдХिрди рдЕрд╕рд▓ी рдзрдоाрдХा 1969 рдоें рд╣ुрдЖ।
* рд▓рдЧाрддाрд░ 15 рд╣िрдЯ рдлिрд▓्рдоें: 1969 рд╕े 1971 рдХे рдмीрдЪ рд░ाрдЬेрд╢ рдЦрди्рдиा рдиे рд▓рдЧाрддाрд░ 15 рд╕ोрд▓ो рд╣िрдЯ рдлिрд▓्рдоें рджीं। рдпрд╣ рдПрдХ рдРрд╕ा рд░िрдХॉрд░्рдб рд╣ै рдЬिрд╕े рдЖрдЬ рддрдХ рдХोрдИ рднी рдЕрднिрдиेрддा рдирд╣ीं рддोрдб़ рдкाрдпा рд╣ै।
* рдк्рд░рдоुрдЦ рдлिрд▓्рдоें: рдЖрд░ाрдзрдиा, рдХрдЯी рдкрддंрдЧ, рдЕрдорд░ рдк्рд░ेрдо, рдЖрдиंрдж, рдмाрд╡рд░्рдЪी, рд╕рдлрд░, рд╣ाрдеी рдоेрд░े рд╕ाрдеी рдФрд░ рдирдордХ рд╣рд▓ाрд▓ рдЬैрд╕ी рдлिрд▓्рдоों рдиे рдЙрди्рд╣ें рд╕рдлрд▓рддा рдХे рд╢िрдЦрд░ рдкрд░ рдмैрдаा рджिрдпा।
* рдЕрдиोрдЦा рдЕंрджाрдЬ: рдЙрдирдХे 'рдЧुрд░ु рдХुрд░्рддे' рдФрд░ рдЙрдирдХे рдЧрд░्рджрди рдЯेрдв़ी рдХрд░рдиे рдХे рд╕्рдЯाрдЗрд▓ рдХे рдХрд░ोрдб़ों рдк्рд░рд╢ंрд╕рдХ рдеे। рд▓реЬрдХिрдпां рдЙрдирдХी рддрд╕्рд╡ीрд░ों рд╕े рд╢ाрджी рдХрд░ рд▓ेрддी рдеीं рдФрд░ рдЙрдирдХी рд╕рдлेрдж рдХाрд░ рдЙрдирдХे рд▓िрдкрд╕्рдЯिрдХ рдХे рдиिрд╢ाрдиों рд╕े рдЧुрд▓ाрдмी рд╣ो рдЬाрдпा рдХрд░рддी рдеी।
рд╕рдо्рдоाрди рдФрд░ рдЙрдкрдзिрдпाँ
рд░ाрдЬेрд╢ рдЦрди्рдиा рдХो рдЙрдирдХे рдпोрдЧрджाрди рдХे рд▓िрдП рдХрдИ рдмреЬे рд╕рдо्рдоाрдиों рд╕े рдирд╡ाрдЬा рдЧрдпा:
* рдж рдлрд░्рд╕्рдЯ рд╕ुрдкрд░рд╕्рдЯाрд░: рдЙрди्рд╣ें рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рддौрд░ рдкрд░ рднाрд░рддीрдп рд╕िрдиेрдоा рдХा рдкрд╣рд▓ा рд╕ुрдкрд░рд╕्рдЯाрд░ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
* рдХाрдХा: рдлिрд▓्рдо рдЗंрдбрд╕्рдЯ्рд░ी рдФрд░ рдк्рд░рд╢ंрд╕рдХ рдЙрди्рд╣ें рдк्рдпाрд░ рд╕े 'рдХाрдХा' рдмुрд▓ाрддे рдеे।
* рдкрдж्рдо рднूрд╖рдг: рдХрд▓ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЙрдирдХे рдпोрдЧрджाрди рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЙрди्рд╣ें (рдорд░рдгोрдкрд░ांрдд) рдкрдж्рдо рднूрд╖рдг рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा।
* рдлिрд▓्рдордлेрдпрд░ рдЕрд╡ाрд░्рдб्рд╕: рдЙрди्рд╣ोंрдиे рддीрди рдмाрд░ рд╕рд░्рд╡рд╢्рд░ेрд╖्рда рдЕрднिрдиेрддा рдХा рдлिрд▓्рдордлेрдпрд░ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдЬीрддा।
рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЬीрд╡рди рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддि
рд░ाрдЬेрд╢ рдЦрди्рдиा рдиे 1973 рдоें рдЕрднिрдиेрдд्рд░ी рдбिंрдкрд▓ рдХрдкाрдб़िрдпा рд╕े рд╢ाрджी рдХी, рдЬिрдирд╕े рдЙрдирдХी рджो рдмेрдЯिрдпां рд╣ैं—рдЯ्рд╡िंрдХрд▓ рдФрд░ рд░िंрдХी рдЦрди्рдиा। рдмाрдж рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рднी рдХрджрдо рд░рдЦा рдФрд░ 1992 рд╕े 1996 рддрдХ рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी рд╕े рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХे рд╕ांрд╕рдж рд░рд╣े।
рдЕंрддिрдо рд╕рдлрд░ (рдоृрдд्рдпु)
рд╕рдлрд▓рддा рдХा рдпрд╣ рд╕ूрд░рдЬ 18 рдЬुрд▓ाрдИ 2012 рдХो рд╣рдоेрд╢ा рдХे рд▓िрдП рдЕрд╕्рдд рд╣ो рдЧрдпा। рд▓ंрдмी рдмीрдоाрд░ी рдХे рдмाрдж рдоुंрдмрдИ рдХे 'рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж' рдмंрдЧрд▓े рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕंрддिрдо рд╕ांрд╕ рд▓ी। рдЙрдирдХी рдЕंрддिрдо рдпाрдд्рд░ा рдоें рдЙрдордб़ा рдЬрдирд╕ैрд▓ाрдм рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдЧрд╡ाрд╣ рдеा рдХि рд╡े рд▓ोрдЧों рдХे рджिрд▓ों рдоें рдХिрд╕ рдХрджрд░ рдмрд╕рддे рдеे।
рдлिрд▓्рдо рдЖрдиंрдж рдХा рдЙрдирдХा рд╡рд╣ рдорд╢рд╣ूрд░ рдбाрдпрд▓ॉрдЧ рдЖрдЬ рднी рдЧूंрдЬрддा рд╣ै:
> "рдмाрдмूрдоोрд╢ाрдп, рдЬिंрджрдЧी рдмрдб़ी рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП, рд▓ंрдмी рдирд╣ीं!"
Rashmi Ranjan


рдХोрдИ рдЯिрдк्рдкрдгी рдирд╣ीं:
рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें